سومین روز از یازدهمین رویداد ملی آموزشی قلمه در خراسان رضوی
سومین روز از یازدهمین رویداد ملی آموزشی قلمه در خراسان رضوی با جلسه دوم کارگاه «از ایده طنز تا اجرای کاریکاتور» با تدریس محمود نظری آغاز شد.
به گزارش روابط عمومی دفتر طنز حوزه هنری، این کارگاه با تدریس محمود نظری، کارتونیست، کاریکاتوریست و تصویرگر شناخته‌شده کشور، به بررسی نسبت میان ایده، اجرا و تکنیک در خلق آثار کاریکاتور اختصاص داشت.
در ابتدای جلسه، نظری با اشاره به اهمیت اجرای ایده در کاریکاتور گفت: «برای کاریکاتوریست شدن، نیازی نیست طراحی را در حد نقاشان کلاسیک بلد باشیم. طراحی ساده و کاربردی هم می‌تواند کافی باشد، به شرط آن‌که بتوانیم پیام را منتقل کنیم.»
او ضمن یادآوری شیوه‌های خلاقانه زنده‌یاد کامبیز درمبخش، تأکید کرد که «خطای حساب‌شده» و استفاده از ابزارهای ساده مانند شابلون و پیستوله نیز می‌تواند به خلق آثاری شاخص منجر شود.
نظری در ادامه به اهمیت ایده‌پردازی اشاره کرد و گفت: «در کشور ما گاهی به جای توجه به خلاقیت، تقلید از دیگران رایج شده است. در حالی که هر هنرمند باید با همان توانایی که دارد، ایده‌اش را اجرا کند. ارزش در خلاقیت است، نه در تقلید.»
او با اشاره به آثار کاریکاتوریست‌هایی چون مسعود ضیایی افزود: «محدودیت ابزار یا تکنیک نباید مانعی برای خلق اثر باشد. مهم آن است که ایده و اجرا در یک هماهنگی مؤثر قرار بگیرند.»
مدرس این کارگاه همچنین درباره نقش رنگ در کاریکاتور توضیح داد: «رنگ باید در خدمت پیام باشد، نه زینتِ تصویر. باید از جزئیات اضافی پرهیز کرد تا اثر موجز و تأثیرگذار بماند. مخاطب امروز فرصت تأمل طولانی ندارد، بنابراین پیام باید سریع و دقیق منتقل شود.»
او ضمن اشاره به آثار کاریکاتوریست‌های برجسته‌ای چون مردیلو، استفاده آگاهانه از رنگ را یکی از مهم‌ترین عوامل جذابیت بصری و انتقال معنا دانست.
نظری در بخش پایانی سخنانش بر لزوم تحلیل و مسئولیت اجتماعی کاریکاتوریست‌ها تأکید کرد و گفت: «کاریکاتوریست باید نسبت به جامعه و فرهنگ خود آگاه باشد و در آثارش راه‌حل و نگاه انتقادی ارائه دهد. کاریکاتور فقط خنده نیست، بلکه زبان اندیشه است.»
این کارگاه با پرسش و پاسخ شرکت‌کنندگان درباره تفاوت میان تصویرسازی و کاریکاتور، جایگاه هوش مصنوعی در هنرهای تجسمی و چگونگی خلق آثار طنزآمیز بدون وابستگی به ابزارهای پیچیده به پایان رسید.
یازدهمین رویداد ملی آموزشی قلمه
کارگاه دوم روز سوم از مجموعه کارگاه‌های یازدهمین رویداد ملی آموزشی قلمه با عنوان «زیست طنزپردازانه» و با تدریس محسن فراهانی، نویسنده و طنزپرداز، برگزار شد.
فراهانی در ابتدای کارگاه با بیان اینکه طنزپرداز شدن تنها به مهارت نوشتن وابسته نیست، بلکه به سبک زندگی خاصی نیاز دارد، تأکید کرد که زیست روزمره هر فرد نقش تعیین‌کننده‌ای در حرفه‌ای شدن او دارد.
او گفت: «ورزشکار، استاد دانشگاه یا معلم، هر کدام سبک زندگی متفاوتی دارند که به پیشرفت شغلی‌شان کمک می‌کند. طنزپرداز هم باید سبک زندگی مخصوص خودش را پیدا کند؛ نوع غذا، عادت‌ها و حتی شیوه ارتباط با دیگران، همه در کیفیت کارش اثر دارند.»
این مدرس طنز با اشاره به نبود منابع مشخص درباره سبک زندگی طنزپردازان افزود: «من از زندگی سی تا چهل طنزپرداز نکاتی گردآوری کرده‌ام که هرچند قطعی نیستند، اما رعایتشان احتمال موفقیت را افزایش می‌دهد. بسیاری از این نکات از تجربه‌های شخصی طنزپردازان بزرگ الهام گرفته‌اند.»
فراهانی در ادامه، نخستین اصل زیست طنزپردازانه را «دقت در اطراف» عنوان کرد و گفت: «طنز از دل زندگی روزمره می‌جوشد. اگر در اتوبوس و مترو به حرف‌ها و رفتار مردم گوش ندهیم، ایده‌های ناب را از دست می‌دهیم. نباید با هندزفری از جهان اطراف جدا شویم.»
او با اشاره به تجربه جلال سمیعی در خلق شخصیت‌های واقعی برای کتاب «تاکسی هفت» افزود: «هر طنزپرداز باید چشم و گوشش به زندگی باز باشد تا بتواند از واقعیت‌های اطراف الهام بگیرد.»
در بخش دیگری از کارگاه، فراهانی به اهمیت پرهیز از کلیشه‌ها پرداخت و گفت: «شوخی‌های تکراری مثل هدیه جوراب در روز مرد یا جملات کلیشه‌ای، دیگر خنده‌دار نیستند. طنزپرداز حرفه‌ای باید با خودِ کلیشه شوخی کند یا آن را دگرگون سازد تا به ایده‌ای تازه برسد.»
او همچنین توصیه کرد که طنزپردازان هنگام نوشتن به آینده فکر کنند: «باید ببینیم نوشته‌های امروز ما پنج یا پنجاه سال دیگر چه تصویری از ما به جا می‌گذارند؛ آیا نشان از آگاهی دارند یا سطحی‌نگری؟»
در ادامه کارگاه، شرکت‌کنندگان درباره روش‌های ایده‌یابی، اهمیت ثبت مشاهدات روزمره و استفاده از زبان ساده در نوشتار طنز گفتگو کردند.
فراهانی در پایان تأکید کرد: «طنز زمانی ماندگار می‌شود که از دل زندگی واقعی برخیزد و با نگاهی صادقانه، هم انسان و هم زمانه را به چالش بکشد.»
سومین کارگاه روز سوم از مجموعه کارگاه‌های یازدهمین رویداد ملی آموزشی قلمه جلسه دوم کارگاه «خلاقیت و ایده‌یابی» بود.
مدرس این کارگاه، مجید خسروانجم، مدرس خلاقیت و ایده‌یابی و تصویرگر شناخته‌شده، با زبانی طنزآمیز و تجربه‌محور، فضایی پرتحرک و خلاق برای شرکت‌کنندگان ایجاد کرد.
در آغاز جلسه، خسروانجم با پخش پاکت‌هایی میان حاضران و درخواست از آنان برای باز نکردن آن‌ها، تمرینی متفاوت برای تحریک خلاقیت طراحی کرد.
او از شرکت‌کنندگان خواست فقط با قلم کار کنند و تلفن‌های همراه خود را کنار بگذارند. درون هر پاکت، تعدادی واژه قرار داشت که باید در زمان مشخص، در قالب جمله یا ایده‌ای تازه به کار گرفته می‌شد.
هدف این تمرین، به گفته‌ی مدرس، درک نابرابری در امکانات، تقویت تخیل و آزمودن ظرفیت‌های ذهنی برای خلق ایده در شرایط محدود بود.
در ادامه، خسروانجم با گفت‌وگوهایی بداهه و طنزآمیز، شرکت‌کنندگان را به چالش کشید تا زاویه دید خود را نسبت به موقعیت‌ها تغییر دهند. او با اشاره به اهمیت همکاری جمعی، بر نقش «نگاه متفاوت به جهان» در فرایند ایده‌پردازی تأکید کرد و گفت خلاقیت زمانی شکل می‌گیرد که ذهن از مسیر عادی تفکر فاصله بگیرد.
کارگاه «خلاقیت و ایده‌یابی» با استقبال پرشور حاضران و فضایی سرشار از خنده، خلاقیت و مشارکت گروهی به پایان رسید.
چهارمین و پنجمین کارگاه روز پایانی رویداد آموزشی «قلمه» با عنوان «استندآپ کمدی از متن تا صحنه» با تدریس یزدان فتوحی، بازیگر و طنزپرداز برگزار شد.
در ابتدای جلسه، فتوحی با اشاره به اهمیت صداقت در مسیر یادگیری و اجرا گفت: «اشتباهات در روند یادگیری طبیعی است، اما تکرار بیش از حد یک شیوه، می‌تواند به کیفیت کار آسیب بزند.
در کمدی، جوک خوب یا بد وجود ندارد؛ بلکه مدل‌های متفاوتی از خنداندن هست که برخی از آن‌ها ممکن است به ما آسیب بزنند. مهم این است که بدانیم آیا واقعاً استعداد این کار را داریم یا نه.»
او با تأکید بر ضرورت آموزش در بازیگری و طنز افزود: «برای ورود به عرصه بازیگری یا استندآپ، باید آموزش دید. حتی اگر کلاس‌ها خسته‌کننده به نظر برسند، تجربه آن‌ها به شما کمک می‌کند بفهمید آیا می‌خواهید در این حرفه بمانید یا نه.»
یزدان فتوحی در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت تمرین و پشتکار اشاره کرد و گفت: «تسلیم نشدن در مسیر آموزش، کلید موفقیت است.
در ابتدا ممکن است اجراهای‌مان ضعیف باشد، اما استمرار، ما را پیش می‌برد. با این حال باید مراقب باشیم خلاقیت‌مان در میان آموزش‌های خشک از بین نرود.»
او مهارت نوشتن و تخیل را از ارکان اصلی استندآپ دانست و توضیح داد: «کمدی از دل موقعیت‌های واقعی بیرون می‌آید. مثلاً وقتی در ترافیک گیر می‌کنید، می‌توانید از همان موقعیت ساده، داستانی خنده‌دار بسازید.
هر اتفاقی در زندگی می‌تواند به دستمایه کمدی تبدیل شود، اگر یاد بگیرید از آن عبور کنید و روایتش کنید.»
فتوحی با بیان اینکه «بامزگی نباید تصنعی باشد» گفت: «نباید به زور خنده بگیرید. گاهی جدی‌ترین نگاه‌ها بامزه‌ترین نتیجه را دارند. استندآپ از درون زندگی واقعی می‌جوشد، نه از تقلید شوخی‌ها.»
او در ادامه با اشاره به نقش عادت‌ها و ویژگی‌های شخصی در خلق کاراکتر افزود: «هر شخصیت باید یک ویژگی مشخص داشته باشد. همین عادت‌ها باعث می‌شوند مخاطب با او ارتباط برقرار کند. استندآپ زمانی واقعی و تأثیرگذار است که شما صادق، رئال و صمیمی باشید.»
این طنزپرداز و بازیگر با تأکید بر ارتباط چشمی در اجرا گفت: «در کمدی باید با مخاطب چشم در چشم باشید. ارتباط مستقیم باعث هم‌حسی و همراهی او می‌شود. در تئاتر ممکن است بازیگر انرژی مخاطب را از دست بدهد، اما در استندآپ، چشم مخاطب منبع انرژی است.»
فتوحی همچنین درباره خطاهای رایج در اجراهای نوآموزان توضیح داد: «تحقیر خود یا خانواده در استندآپ نه‌تنها خنده‌دار نیست بلکه اشتباه است. باید به جای خودتمسخری، ویژگی‌های شخصی‌تان را برجسته کنید. کمدی بر پایه غافل‌گیری است، نه تمسخر.»
او در پایان گفت: «تا زمانی که مخاطب را غافل‌گیر نکنید، خنده‌ای هم نمی‌گیرید. غافل‌گیری جوهره طنز است. باید موقعیت را طوری توصیف کنید که مخاطب انتظار پایانش را نداشته باشد. در نهایت، هدف استندآپ، نمایش بامزگی نیست، بلکه ساختن ارتباطی واقعی و انسانی با تماشاگر است.»
این کارگاه که با استقبال شرکت‌کنندگان همراه بود، آخرین بخش از برنامه‌های آموزشی سه‌روزه رویداد «قلمه» در مشهد به شمار می‌رفت.
بعد از آن شرکت‌کنندگانی که اجرای استندآپ آماده کرده بودند، به اجرای استندآپ پرداختند که توسط یزدان فتوحی نقد و بررسی شد و نکات مثبت و منفی هر اجرا به صورت مجزا به بحث گذاشته شد.
این کارگاه به نحوی ادامه کارگاه آموزشی ساعت قبل بود و یزدان فتوحی بخشی از مباحث کارگاه آموزشی استندآپ کمدی خود را در خلال نکاتی به هنرجویان ارائه کرد.
این پایان رویداد آموزشی ملی طنز قلمه ویژه استان خراسان رضوی نیست و مسیر آموزش طنز در این استان آغاز شده است.
پایان
اخبار قلمه خراسان رضوی را دنبال کنید
