مروری بر روز دوم یازدهمین رویداد قلمه ویژه خراسان رضوی
کارگاه اول از روز دوم یازدهمین رویداد قلمه با عنوان «سفر قهرمان» صبح پنجشنبه ۱۷ مهرماه در پردیس سینمایی مهر کوهسنگی مشهد برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی دفتر طنز حوزه هنری، در این نشست، داوود امیریان، نویسنده طنزپرداز و مدرس طنز، با بیانی پرانرژی، مفاهیم بنیادین «سفر قهرمان» را برای حاضران تشریح کرد.
نیازی به واردات قهرمان نداریم
امیریان با تأکید بر غنای فرهنگ اساطیری ایران گفت: «دنیای ما پر از اسطوره و قهرمان است؛ ما به قهرمان نیاز داریم اما نباید آن را از بیرون وارد کنیم. کشورهایی که پیشینه اساطیری ندارند، برای خودشان قهرمان می‌سازند و اتفاقاً روی همان قهرمان‌ها سرمایه‌گذاری می‌کنند. حتی در دوران رکود، مثل دهه ۱۹۳۰ در آمریکا، با خلق شخصیت‌هایی چون سوپرمن، روحیه ملی خود را احیا کردند.»
او ساختار «سفر قهرمان» را یکی از مهم‌ترین الگوهای داستان‌نویسی دانست و افزود: «این مدل فرمولی نیست که مو به مو باید اجرا شود، اما دانستنش برای هر نویسنده‌ای ضروری است. بسیاری از داستان‌های موفق جهان، از هری پاتر تا راکی، از همین الگو بهره برده‌اند.»
در بخش دوم کارگاه، امیریان مرحله‌ی «دعوت به ماجرا» را محور بحث خود قرار داد و گفت: «در این مرحله قهرمان ما به نوعی از دنیای عادی جدا می‌شود؛ یا از او دعوت می‌شود که قدم در مسیر تازه‌ای بگذارد، یا شرایط او را مجبور به این تغییر می‌کند. معمولاً قهرمان ابتدا تمایلی ندارد، اما رویدادها او را به حرکت وامی‌دارند.»
او برای توضیح این مرحله به مثال‌هایی از سینما و ادبیات اشاره کرد: از نامه‌های هاگوارتز در هری پاتر تا پیام پرنسس لیا در جنگ ستارگان، از انتخاب راکی برای مسابقه قهرمانی گرفته تا مأموریت گندالف برای فرودو در ارباب حلقه‌ها، همگی نشانه‌هایی از لحظه‌ای هستند که «قهرمان به ماجرا فراخوانده می‌شود».
امیریان تأکید کرد که جذابیت داستان در همین لحظه نهفته است: «ما قهرمان را از دل زندگی عادی‌اش بیرون می‌کشیم، کسی که دست‌کم گرفته شده است اما در مسیر سختی‌ها خودش را پیدا می‌کند.»
در ادامه، او به نقش «مرشد» در سفر قهرمان پرداخت و گفت: «در مرحله‌ی دعوت به ماجرا، معمولاً قهرمان با مرشد روبه‌رو می‌شود؛ شخصیتی که او را برای مسیر پیش‌ِرو آماده می‌کند یا دانشی به او می‌دهد.»
امیریان با مثال‌هایی از آثار مختلف این نقش را توضیح داد: «در هری پاتر، دامبلدور، سیریوس بلک و حتی اسنیپ هر یک به نوعی مرشد هستند. در جنگ ستارگان، اوبی‌وان کنوبی با شمشیر نوری‌اش نماد مرشد است. در داستان‌های ایرانی هم شخصیت‌های حکیم یا عارف این نقش را دارند.
اما نکته مهم این است که مرشد لزوماً مثبت و مقدس نیست؛ گاهی مرشد خاکستری است، مثل استادهای فیلم‌های رزمی جکی چان که با شوخ‌طبعی یا حتی مستی، آموزگار قهرمان می‌شوند.»
او افزود: «مرشد ممکن است یک انسان نباشد؛ می‌تواند یک نشانه، حیوان، یا حتی شیء باشد که مسیر را نشان می‌دهد. در هر شکلش، مرشد همان کسی است که با یک تلنگر، قهرمان را از دنیای عادی جدا می‌کند.»
امیریان پس از برشمردن عناصر ده‌گانه سفر قهرمان در پایان گفت: «ساختار سفر قهرمان، چراغی است برای هر نویسنده. لازم نیست تمام مراحل آن در داستان تکرار شود، اما اگر این منطق را بشناسید، روایتتان عمیق‌تر و جذاب‌تر می‌شود.»
کارگاه «سفر قهرمان» با استقبال شرکت‌کنندگان مواجه شد و قرار است مباحث تکمیلی آن در نشست‌های بعدی رویداد قلمه پی گرفته شود.
یازدهمین رویداد قلمه
الهام بدون مطالعه معنا ندارد؛ شعر حاصل نگاه دقیق به جهان است
کارگاه دوم روز دوم از مجموعه کارگاه‌های یازدهمین رویداد قلمه با جلسه دوم «شعر طنز چگونه متولد می‌شود» با تدریس دکتر اسماعیل امینی، شاعر، نویسنده طنزپرداز و استاد دانشگاه، آغاز شد.
در ابتدای این نشست، دکتر امینی با طرح موضوع «حرفه‌ای‌گری در شعر طنز» گفت: «سرودن شعر طنز، چالشی است که تنها مختص تازه‌کاران نیست؛ شاعران حرفه‌ای هم با آن روبه‌رو هستند.»
او تأکید کرد که تفاوت شاعر حرفه‌ای و آماتور در میزان تکرار و استمرار تمرین است و افزود: «شاعر حرفه‌ای مثل آشپزی است که بدون نگاه کردن، سیب‌زمینی را خرد می‌کند. مهارت، نتیجه ممارست است، نه ادعا.»
این شاعر طنزپرداز با رد مفهوم الهام به‌عنوان نیرویی اسرارآمیز، گفت: «شعر، بدون مطالعه و آشنایی با زبان فارسی شکل نمی‌گیرد. اگر قرار بود الهام، نیرویی بیرونی باشد، چرا فقط به فارسی می‌آید و نه به عربی؟ شعر محصول تمرین و مطالعه است.»
او در ادامه با اشاره به نظم و مسئولیت‌پذیری شاعران بزرگ، تصورات نادرست درباره بی‌نظمی و آشفتگی شاعران را رد کرد و افزود: «شلختگی نشانه شاعر بودن نیست. شاعر واقعی منظم است، سر وقت می‌آید و کارش را دقیق انجام می‌دهد.»
در بخش دیگری از سخنانش، امینی به رابطه میان هنر و صنعت اشاره کرد و گفت: «ابزار کار هنرمند، صنعت است. همان‌طور که آهنگساز از ریاضی برای تنظیم نت‌ها و نقاش از فیزیک نور برای ترکیب رنگ استفاده می‌کند، شاعر هم باید ابزارش را بشناسد. الهام، نتیجه نگاه دقیق به جهان است، نه رؤیاپردازی.»
او نگاه شاعر به جهان را با نگاه کاریکاتوریست مقایسه کرد و گفت: «کاریکاتوریست بلد است چه‌طور از یک چهره، جزئیات طنزآمیز بیرون بکشد. شاعر هم همین کار را می‌کند؛ با دقت به پیرامون نگاه می‌کند تا سوژه را پیدا کند.»
دکتر امینی در ادامه، مبحث «تداعی و یافتن سوژه» را مطرح کرد و توضیح داد که چگونه از یک واژه ساده می‌توان به مفاهیم عمیق رسید: «مثلاً واژه «برق» می‌تواند تداعی‌کننده قطع برق باشد، در حالی‌که ممکن است در کشوری دیگر فقط معنای روشنی داشته باشد. یا واژه «نفت» برای ما یادآور کودتای ۲۸ مرداد و مصدق است. همین تفاوت‌های فرهنگی، منبع الهام شاعرند.»
او افزود: «سهراب سپهری در مواجهه با یک برگ، می‌گوید: «چشم را باز کنید، آیتی بهتر از این می‌خواهید؟» شاعر باید بتواند از ساده‌ترین چیزها، معنا و نشانه بیرون بکشد. هر واژه، دری است به جهان تداعی‌ها.»
در بخش دیگری از این کارگاه، دکتر امینی به مباحث زبانی و ادبی همچون «نقیضه»، «تضاد» و شیوه ساخت شوخی‌های شاعرانه پرداخت. او با اشاره به کتاب «نقیضه‌پردازان» اخوان ثالث، گفت: «نقیضه جایی است که دو مفهوم ظاهراً ناسازگار، در شعر کنار هم جمع می‌شوند. این بازی زبانی، بُعد فلسفی و طنزآمیز شعر را شکل می‌دهد.»
وی همچنین با بیان مثال‌هایی از اشعار کلاسیک، به روش‌های ساخت نقیضه از طریق «مونتاژ» و «انحراف در محور همنشینی» اشاره کرد و گفت: «بسیاری از شوخی‌ها بر پایه همین انحراف ساخته می‌شوند؛ یعنی جایی که مخاطب انتظار ادامه مسیر منطقی را دارد، شاعر ناگهان او را به جایی دیگر می‌برد.»
کارگاه دوم یازدهمین رویداد قلمه با طرح پرسش‌های شرکت‌کنندگان درباره وزن، تناسب معنایی و کاربرد نقیضه در شعر طنز به پایان رسید.
کاریکاتور، زبانی جهانی برای نقد و ارتباط
سومین کارگاه روز دوم از مجموعه کارگاه‌های یازدهمین رویداد قلمه با عنوان «از ایده طنز تا اجرای کاریکاتور»با تدریس محمود نظری، کارتونیست، کاریکاتوریست و تصویرگر، آغاز شد.
محمود نظری در آغاز این کارگاه با ابراز خرسندی از حضور در شهر مشهد گفت: «رویدادهایی مانند قلمه را باید همچون یک دانشگاه دید که هر کارگاه آن، واحدی درسی است. امروز قرار است درباره یکی از این واحدها یعنی کارتون و کاریکاتور صحبت کنیم؛ هنری که هم ساده و هم تأثیرگذار است و می‌تواند پیام خود را بدون نیاز به زبان، به همه دنیا منتقل کند.»
او با اشاره به تفاوت میان «کارتون» و «کاریکاتور» توضیح داد: «کاریکاتور بیشتر به چهره‌پردازی می‌پردازد اما کارتون موضوعی است. در این کارگاه تمرکز ما بر جنبه موضوعی و طنزآمیز کارتون است، نه صرفاً بازنمایی چهره‌ها.»
نظری با استناد به نمونه‌هایی از آثار جهانی همچون کاراکتر «حنظله» اثر ناجی علی، تأکید کرد که کارتون یکی از قوی‌ترین ابزارهای ارتباطی در جهان معاصر است.
وی با اشاره به ماهیت ارتباطی این هنر گفت: «کار کاریکاتوریست زمانی کامل می‌شود که مخاطب پیام اثر را درک کند. تفاوت ما با نقاشان همین است؛ نقاش می‌تواند اثری خلق کند و مخاطب نداشته باشد اما در کاریکاتور، حضور مخاطب بخش جدایی‌ناپذیر اثر است.»
در ادامه، نظری به ریشه‌های تاریخی کاریکاتور پرداخت و از منشأ آن در ایتالیا و پیوندش با انقلاب کبیر فرانسه سخن گفت.
او توضیح داد که واژه‌ی «کاریکاتور» از فعل ایتالیایی caricare به معنای «اغراق» گرفته شده است و افزود: «اغراق، روح اصلی کاریکاتور است و هدف آن نشان دادن واقعیت از زاویه‌ای تیزتر و صریح‌تر است.»
این هنرمند سه ریشه‌ی اصلی کاریکاتور را در «ادبیات»، «هنرهای تجسمی» و «مطبوعات» دانست و گفت: «کاریکاتوریست حرفه‌ای باید در هر سه زمینه آگاهی داشته باشد. او باید مطالعه کند، ادبیات کلاسیک بداند و در تحلیل مسائل روز جامعه توانا باشد. بدون شناخت، نمی‌توان نقد مؤثر ارائه داد.»
نظری در ادامه با اشاره به تعریف زنده‌یاد کیومرث صابری (گل‌آقا) از کاریکاتور گفت: «کاریکاتور نیشتری است برای درمان جامعه. رسالت آن نقد سازنده است، نه تخریب. اگر اثری تنها برای تمسخر باشد، هنر نیست.»
او همچنین به تفاوت کاریکاتور با تصویرسازی پرداخت و گفت: «تصویرسازی تنها در خدمت متن است اما کاریکاتور باید تحلیل و دیدگاه ارائه دهد. ما باید به جای توضیح خبر، نگاهی تازه و انتقادی داشته باشیم.»
این کارگاه از سری کارگاه‌های یازدهمین رویداد قلمه که با استقبال هنرمندان و علاقه‌مندان به طنز تصویری همراه بود، با گفت‌وگویی آزاد درباره نقش کاریکاتور در نقد اجتماعی و تأثیر آن بر افکار عمومی به پایان رسید.
مهدی فرج‌اللهی: «فن بیان مهارتی است که تنها با تمرین مداوم به دست می‌آید»
چهارمین و پنجمین کارگاه روز دوم از مجموعه کارگاه‌های یازدهمین رویداد قلمه با عنوان «پادکست طنز و فن بیان» در دو جلسه برگزار شد.
این دو کارگاه را مهدی فرج‌اللهی، نویسنده، طنزپرداز و مدرس فن بیان، برای علاقه‌مندان به طنز و تولید محتوای شنیداری تدریس کرد.
از موبایل تا استودیو؛ هر کسی می‌تواند پادکستر باشد
در آغاز نخستین جلسه، فرج‌اللهی با تأکید بر امکانات ساده و در دسترس برای تولید پادکست گفت: «امروز با همین گوشی موبایل می‌توان صدایی ضبط کرد که حتی کارشناسان حرفه‌ای رادیو در تشخیص آن از ضبط استودیویی دچار تردید شوند.»
او با معرفی چند اپلیکیشن تنظیم صدا، نشان داد که با تمرین و دقت می‌توان بدون تجهیزات گران‌قیمت، به یک تولیدکننده حرفه‌ای محتوای شنیداری تبدیل شد.
فرج‌اللهی در ادامه به دو رویکرد اصلی طنز اشاره کرد و توضیح داد: «طنز هم می‌تواند هدف باشد، یعنی خلق محتوای خنده‌دار، و هم ابزار؛ ابزاری برای انتقال مفاهیم جدی و انسانی. در نظام آموزشی دنیا از شوخی برای یادگیری مؤثر استفاده می‌شود.»
مدرس کارگاه سپس درباره فن بیان سخن گفت و آن را مهارتی دانست که تنها با تکرار و تمرین تقویت می‌شود: «فن بیان فقط دانستن نیست، بلکه ممارست و استمرار می‌خواهد. اگر می‌خواهیم بیان روان و جذابی داشته باشیم، باید آن را تمرین کنیم و حفظ کنیم.»
او نقش صدا، احساسات و زبان بدن را در انتقال پیام یادآور شد و افزود: «گاهی آنچه گفته نمی‌شود، از گفته‌ها مهم‌تر است. حالات روحی و عاطفی بر شنونده اثر مستقیم دارند.»
در ادامه کارگاه، فرج‌اللهی به راه‌های درآمدزایی از پادکست پرداخت و گفت: «وقتی محتوایی مخاطب‌پسند تولید شود، جذب تبلیغ و درآمد هم ممکن می‌شود. اما اگر مسیر محتوا بن‌بست باشد، نه شنونده‌ای داریم و نه درآمدی.»
او هزینه پایین تولید پادکست را نسبت به محتوای ویدیویی از مزایای این رسانه دانست و گفت: «برای شروع نیازی به استودیو نیست؛ یک گوشی موبایل و چند نرم‌افزار ساده کافی است.»
او همچنین تمرین‌هایی برای تلفظ و آوا ارائه داد و از شرکت‌کنندگان خواست آن‌ها را در خانه تمرین کنند.
از سلامت صدا تا ویرایش حرفه‌ای؛ جزئیات فنی در کارگاه دوم
در جلسه دوم، فرج‌اللهی مباحث خود را با محوریت سلامت صدا و تکنیک‌های تنفس و ضبط حرفه‌ای ادامه داد. او با اشاره به اهمیت مراقبت از ناحیه گردن و گلو گفت: «حنجره باید محافظت شود. تلاش برای صاف کردن صدا یا در معرض باد بودن گلو، به تارهای صوتی آسیب می‌زند.»
مدرس کارگاه خواب کافی، تغذیه مناسب و آرامش ذهنی را از عوامل تأثیرگذار بر کیفیت صدا دانست و افزود: «سبک زندگی سالم، به بیان بهتر منجر می‌شود. کسی که ذهن آرام‌تری دارد، صدای آرام‌تر و مطمئن‌تری هم خواهد داشت.»
او تمرین‌هایی برای تنفس شکمی و تقویت عضلات شکم ارائه کرد و توضیح داد که ورزش‌های ساده‌ای مانند پیاده‌روی سریع یا دراز و نشست اصولی می‌تواند به «چاق‌تر شدن صدا» و افزایش کنترل نفس کمک کند.
در ادامه، تمرین‌های گروهی برای تنفس آرام و مدیریت اضطراب انجام شد. فرج‌اللهی گفت: «تنفس درست می‌تواند اضطراب قبل از اجرا را کنترل کند. در بسیاری از حملات اضطراب، پزشکان نخستین توصیه‌شان اصلاح الگوی تنفس است.»
او همچنین نکاتی درباره‌ی انتخاب محیط مناسب برای ضبط ارائه داد و گفت: «کتابخانه‌ها یا اتاق‌های پر از وسایل معمولاً برای ضبط بهترند، چون بازگشت صدا کمتر است. هدف ما داشتن صدای تمیز و شفاف است.»
او یادآور شد: «در تولید محتوا، احترام به حقوق پدیدآورندگان موسیقی اهمیت زیادی دارد؛ نباید از آثار بدون رضایت صاحبان آن‌ها استفاده کرد.»
در پایان کارگاه، شرکت‌کنندگان با اجرای تمرین‌های تنفسی و ضبط‌های آزمایشی، جلسه را با فضایی پرانرژی به پایان رساندند.
کارگاه‌های «پادکست طنز و فن بیان» از مجموعه یازدهمین رویداد آموزشی قلمه با هدف آموزش طنزپردازی و گویندگی حرفه‌ای برای جوانان علاقه‌مند به تولید محتوای صوتی برگزار شد.
اعطای سه‌ماهه اشتراک رایگان شهرآرا به شرکت‌کنندگان رویداد قلمه
مهرابی، مدیر روابط عمومی شهرآرا، از اعطای سه‌ماهه اشتراک رایگان شهرآرا به طنزآموزان رویداد ملی قلمه خبر داد.
مهرابی، مدیر روابط عمومی شهرآرا، در جریان برگزاری رویداد آموزشی «قلمه» اعلام کرد که به تمامی شرکت‌کنندگان این رویداد، سه ماه اشتراک رایگان روزنامه شهرآرا اهدا می‌شود.
او در سخنان خود ضمن قدردانی از برگزارکنندگان و شرکت‌کنندگان قلمه، تأکید کرد: «هدف ما از حضور در این رویداد، ارتباط بیشتر با فعالان حوزه طنز و رسانه است. امیدواریم در آینده نزدیک، بسیاری از این ۱۳۰ شرکت‌کننده به جمع نویسندگان و همکاران تحریریه شهرآرا بپیوندند و تولیدکننده محتوای طنز در مشهد و کشور باشند.»
مهرابی همچنین با اشاره به اهمیت گسترش طنز در شهرها افزود: «طنز یکی از بهترین ابزارها برای گفت‌وگو با مردم و انتقال پیام‌های اجتماعی است و ما تلاش می‌کنیم این جریان را در کشور، به‌ویژه در شهر مشهد تقویت کنیم.»
پایان
اخبار قلمه خراسان رضوی را دنبال کنید
