روز اول رویداد قلمه ویژه خراسان رضوی چگونه گذشت؟
در اولین روز از رویداد قلمه ویژه خراسان رضوی، کارگاه «شخصیت‌پردازی طنز و خلق موقعیت کمدی» با تدریس داوود امیریان، نویسنده و فیلمنامه‌نویس شناخته‌شده، در سالن ۳ پردیس سینمایی مهر کوهسنگی ساعت ۱۱ صبح روز چهارشنبه ۱۶ مهرماه برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی دفتر طنز حوزه هنری، امیریان در آغاز با لحنی صمیمی گفت که خود را نه استاد بلکه همراه هنرجویان می‌داند و بر اهمیت موقعیت در شکل‌گیری آثار طنز تأکید کرد. به گفته او، موقعیت نقطه آغاز هر داستان است و حتی بهترین دیالوگ‌ها بدون موقعیت مؤثر، تأثیرگذار نخواهند بود.
او با اشاره به رابطه‌ی جدایی‌ناپذیر طنز و درام افزود که طنز واقعی فقط شوخی و خنده نیست، بلکه از دل تضاد و کشمکش بیرون می‌آید و می‌تواند اندیشه و معنا بیافریند. امیریان تأکید کرد که در هر موقعیت طنز، واکنش شخصیت‌هاست که روایت را پیش می‌برد و باعث درگیری ذهنی مخاطب می‌شود.
در بخش پایانی، این نویسنده تمرین و پشتکار را رمز موفقیت در نویسندگی دانست و گفت: «نویسنده باید با مطالعه، مشاهده دقیق زندگی روزمره و بازنویسی مداوم، ذهنی آماده و خلاق داشته باشد.»
او طنز را ابزاری برای اصلاح اجتماعی توصیف کرد و گفت: «طنز یعنی گفتنِ عیب با لبخند؛ هدف تمسخر نیست، بلکه آگاهی‌بخشی و امید است.»
رویداد قلمه ویژه خراسان رضوی
دومین کارگاه از مجموعه کارگاه‌های آموزشی رویداد قلمه ویژه خراسان رضوی با عنوان «شعر طنز چگونه متولد می‌شود» با تدریس دکتر اسماعیل امینی، شاعر طنزپرداز، پژوهشگر و استاد دانشگاه، برگزار شد.
در ابتدای این نشست، اسماعیل امینی با اشاره به تفاوت طنز با کمدی و سرگرمی گفت: «کار طنزپرداز فقط خنداندن نیست؛ هدف طنز، آشکار کردن عیوب و ناهنجاری‌های زمانه است.»
او افزود: «طنز کلاسیک در ادبیات فارسی، از سعدی تا مولوی، به دنبال نشان دادن مضحک بودن موقعیت‌ها و تناقض‌های اجتماعی بوده است نه صرفاً ایجاد نشاط.»
به گفته او، بسیاری از آثار بزرگان ادب فارسی با وجود آنکه طنزآمیزند، لزوماً خنده‌دار نیستند، زیرا رسالت آن‌ها نقد ساختارها و رفتارهای انسانی است.
این طنزپرداز در ادامه با نقد برداشت‌های سطحی از طنز، تأکید کرد: «معیار ارزیابی اثر طنز نه مبارزه‌جویی نویسنده، بلکه مهارت و فن به‌کاررفته در اثر است.»
او افزود: «طنزپرداز آزاد است درباره هر موضوعی بنویسد؛ از سیاست و اخلاق گرفته تا مسائل روزمره. طنز را نباید با شعار اجتماعی یا رسالت سیاسی سنجید، بلکه باید آن را بر پایه معیارهای ادبی و ساختاری تحلیل کرد.»
در بخش دیگری از کارگاه مذکور، امینی به فرآیند خلق هنری و ضرورت تمرین در شعر پرداخت و گفت: «شعر، همانند هر هنر دیگری، نیازمند آموزش و تمرین مداوم است. تصور اینکه شعر فقط از جوشش درونی می‌آید، اشتباه است. شاعر باید با دانش، تجربه و ممارست، به ظرافت‌های فنی و معنایی اثر خود برسد.»
کارگاه با بحثی درباره دلالت‌های زبانی، کنایه، و نقش زبان در طنز به پایان رسید. شرکت‌کنندگان در این نشست با طرح پرسش‌هایی از نکات تحلیلی و مثال‌های زنده در شعر طنز استقبال کردند.
سومین کارگاه از مجموعه کارگاه‌های رویداد آموزشی قلمه با عنوان «ایده‌یابی و خلاقیت» و با تدریس دکتر مجید خسروانجم، کارتونیست و مدرس خلاقیت و ایده‌یابی، برگزار شد.
این نخستین‌بار بود که در جریان برگزاری این رویداد، کارگاهی با محوریت ایده‌پردازی و روش‌های کشف خلاقیت در ذهن برگزار می‌شد.
در این کارگاه، خسروانجم با رویکردی طنزآمیز و در عین حال تحلیلی، درباره‌ی سازوکار ذهن انسان در فرآیند ایده‌پردازی سخن گفت و با طرح مثال‌هایی متنوع از زندگی روزمره، شرکت‌کنندگان را به چالش تفکر و کشف ارتباط‌های پنهان میان داده‌های ذهنی دعوت کرد.
او در توضیح شیوه‌ی تمرین خلاقیت، از مخاطبان خواست تا به حافظه تصویری و ذهنی خود مراجعه کنند و با مثال‌هایی مانند تشخیص موقعیت کشور برزیل روی نقشه، میزان دقت و حافظه‌ی دیداری خود را محک بزنند.
خسروانجم این تمرین را مقدمه‌ای برای شناخت ذهن و نحوه‌ی واکنش آن در برابر داده‌های تکراری دانست و گفت: «وقتی می‌خواهیم ایده‌ای تازه خلق کنیم، با سامانه‌ای بکر از ذهن روبه‌رو هستیم که نیاز به داده‌های ذخیره‌شده دارد تا بتواند ترکیب‌های جدیدی بسازد.»
او در ادامه با اشاره به مفهوم «پلاک‌های ذهنی» که به تعبیر او نشانه‌هایی از نوع نگرش و مهارت‌های درونی هر فرد است، به معرفی انواع آن پرداخت و نقش هر یک را در فرآیند ایده‌پردازی توضیح داد. از جمله این پلاک‌ها می‌توان به پلاک خیال‌پرداز، پلاک فرصت‌ساز، پلاک تلاش‌گر و پلاک تأثیرناپذیر اشاره کرد.
خسروانجم تأکید کرد که در گروه‌های تفکر خلاق، حضور افراد با ویژگی‌های متفاوت از جمله خیال‌پردازان، تلاش‌گران و فرصت‌سازان ضروری است، زیرا این تنوع موجب شکل‌گیری ایده‌های تازه و غیرمنتظره می‌شود.
مدرس کارگاه همچنین در بخشی از سخنان خود با لحنی طنزآمیز، به رفتارهای روزمره و تفاوت افراد در واکنش به موقعیت‌های مشابه اشاره کرد و گفت: «گاهی افراد برای حل مسئله، مسیرهای پیچیده می‌سازند، در حالی که پاسخ در ساده‌ترین شکل ممکن مقابلشان است؛ درست مثل زمانی که ناسا برای نوشتن در فضا میلیون‌ها دلار هزینه کرد و روس‌ها فقط یک مداد به فضانوردان خود دادند.»
خسروانجم در پایان، بر اهمیت استمرار در تمرین خلاقیت تأکید کرد و گفت: «آدمی که حداقل یک سری از پلاک‌های ذهنی را نداشته باشد، خودش را به‌درستی نمی‌شناسد. خلاقیت یعنی بازنگری مداوم در داشته‌ها و کشف امکان‌های تازه در دل تکرارها.»
این کارگاه با استقبال شرکت‌کنندگان همراه بود و با پرسش و پاسخ درباره شیوه‌های تقویت ایده‌پردازی به پایان رسید.
آخرین کارگاه روز نخست رویداد قلمه ویژه خراسان رضوی با عنوان «چگونگی خلق شوخی» با تدریس محسن فراهانی، نویسنده و طنزپرداز، برگزار شد.
محسن فراهانی در ابتدای سخنان خود با اشاره به جایگاه خلاقیت در طنزنویسی گفت: «در شوخی‌نویسی، مفهومی به نام گَگ‌مَن (Gagman) وجود دارد که ریشه‌ای قدیمی‌تر از استندآپ‌کمدی دارد و نشان می‌دهد شوخی‌نویسی فقط به خنده گرفتن محدود نمی‌شود، بلکه نیازمند درک عمیق از منطق و شکستن آن است.»
او با رد این تصور که تنها افراد شوخ‌طبع می‌توانند طنز بنویسند، تأکید کرد: «بسیاری از طنزنویسان بزرگ در واقعیت بسیار جدی هستند. افراد منطقی اتفاقاً بهتر می‌توانند شوخی خلق کنند، زیرا برای خنداندن باید منطق را بشکنیم و به سوی موقعیت‌های غیرمنتظره برویم.»
فراهانی در ادامه به تمرین‌پذیری مهارت طنزنویسی اشاره کرد و گفت: «هیچ‌کس ذاتاً بامزه نیست؛ همان‌طور که نوازنده یا راننده شدن نیاز به تمرین دارد، شوخی‌نویسی هم با تمرین و تکرار شکل می‌گیرد. کافی است مرتب از خود بپرسیم: «الان چه اتفاقی بیفتد بامزه می‌شود؟» این تمرین ذهن را برای خلق شوخی تقویت می‌کند.»
او همچنین خلق «شخصیت ساختگی» را یکی از ابزارهای مهم در طنزنویسی دانست و گفت: «شخصیت‌های خیالی به نویسنده اجازه می‌دهند تا تناقض‌ها و موقعیت‌های غیرعادی را بی‌واهمه بیان کند. از این طریق می‌توان هم خنداند و هم نقد اجتماعی ارائه داد.»
کارگاه «چگونگی خلق شوخی» با پاسخ‌گویی فراهانی به پرسش‌های حاضران و معرفی چند کتاب کاربردی در زمینه طنزنویسی به پایان رسید و به این ترتیب، نخستین روز از رویداد آموزشی «قلمه» با محوریت طنز به کار خود پایان داد.
پایان
اخبار قلمه خراسان رضوی را دنبال کنید
