سریال تاکسی، کمدی خانوادگی بدون قصه منسجم است
نویسنده: مهدی صالحی
نقد سریال تاکسی را میتوان با یک جمله آغاز کرد: این اثر، یک کمدی است که بیشتر از آنکه از دیالوگهایش بخنداند از فاصله میان آدمها میخنداند.
سروش صحت و ایمان صفایی در فیلمنامه، به جای تکیه بر لطیفههای کلامی و شوخیهای پرسروصدا سراغ رفتارهای معمولی و برخوردهای روزمره رفتهاند؛ رویکردی که «تاکسی» را از انبوه کمدیهای متکی بر شوخیهای گلدرشت جدا میکند و به آن هویتی متمایز میبخشد.
اما همین انتخاب شریف، وقتی با ضعف در ساختار دراماتیک و ریتم همراه میشود، نتیجهای پرنوسان به بار میآورد، کمدیای که در لحظههایی صمیمی و دیدنی است اما در کلیت خود نمیتواند مخاطب را تا مقصد همراهی کند.
نقطه قوت اصلی طنز سریال تاکسی در تقابل شخصیتها نهفته است نه در موقعیتهای اغراق شده. خونسردی و مکثهای معنادار علی مصفا در نقش راننده، در برابر عجله نیما شعباننژاد در اپیزود نخست، موقعیتهایی میسازد که گاهی جذابیتشان از خود شوخیها بیشتر است.
این تضاد رفتاری از آن جنس کمدیهایی است که مخاطب را به جای تماشاگر صرف به شریک موقعیت تبدیل میکند، او خود را در هر دو طرف میبیند و از دل این جابهجایی جایگاه، لبخند میزند. در بهترین لحظات، سریال تاکسی یادآور سنت کمدی موقعیت در تلویزیون ایران است؛ سنتی که در آن خنده از شناخت برمیخیزد نه از تحقیر.
با این حال، همانجا که قرار است این تقابل به یک قصه منسجم تبدیل شود، شکافها آشکار میشوند. کمرمقی داستان و کششنداشتن اپیزودها میتوان اشاره کرد، گاهی به نظر میرسد همان ماجرا با حذف بخشهایی از مسیر به نتیجهای مؤثرتر میرسید.
مشکل صرفاً ریتم آرام نیست؛ فقدان گره دراماتیک است. در بسیاری از دقایق گفتوگوها به جای آنکه به اوج و فرودی نمایشی برسند در سطح یک دیالوگنویسی تزیینی باقی میمانند و قاب تصویر به رادیویی تصویری بدل میشود که تنها دو نفر را در حال گفتوگو نشان میدهد.
این محدودیت ریشه در انتخاب تک لوکیشن دارد، ماندن در فضای بسته خودرو اگر با زاویهبندیهای پویا و ریتمسازی دقیق در تدوین همراه نشود به خستگی بصری میانجامد و طنز را از نفس میاندازد.
سریال تاکسی
مشکل دیگری که به طنز آسیب میزند، ناگزیری شخصیتها به تصمیمهای غیرقابلباور برای پیشبرد قصه است. کمدی موقعیت، وقتی کار میکند که منطق درونی خودش را داشته باشد؛ اگر شخصیتها صرفاً برای اینکه اتفاقی بیفتد رفتار غیرمنطقی از خود نشان دهند، خنده به جای آنکه از شناخت برخیزد به حیله نویسنده وابسته میشود.
سریال تاکسی در چند اپیزود به این دام نزدیک میشود و همین کیفیت ناهمگون مجموعه را تشدید میکند، ساختار اپیزودیک از یک سو امکان تجربه داستانهای متنوع را فراهم میآورد، اما از سوی دیگر، افت کیفیت در برخی قسمتها را به خطری جدی برای کلیت اثر تبدیل میکند.
در سوی دیگر، ترکیب بازیگران یکی از هوشمندانهترین انتخابهای سریال است. حضور چهرههایی مانند رضا عطاران، سیامک انصاری و حسن معجونی در کنار بازیگرانی چون نیما شعباننژاد، به هر قسمت امکان میدهد تا جهان تازهای به تاکسی وارد شود. اما این تنوع صرفاً یک امتیاز تبلیغاتی نیست؛ اگر درست هدایت شود میتواند به منبعی برای برخورد جهانهای متفاوت بدل گردد.
مشکل اینجاست که در برخی اپیزودها، این ظرفیت بدون استفاده میماند و بازیگران مهمان به جای آنکه موقعیتساز شوند در چارچوب دیالوگهایی قرار میگیرند که نه به شخصیت پردازی عمیق میانجامند و نه به طنز ماندگار.
سریال تاکسی همچنین از نظر لحن و فضا دستاورد مهمی دارد، پرهیز آگاهانه از دیالوگهای رکیک و صحنههای مبتذل و ارائه کمدیای که میتوان آن را در جمع خانواده تماشا کرد.
این انتخاب، در روزگاری که بسیاری از آثار نمایش خانگی برای دیده شدن به «بیشتر بد بودن» متوسل میشوند، ارزشمند است. اما پرهیز از ابتذال به تنهایی کافی نیست؛ کمدی نیازمند دقت در ساختار و وسواس در جزئیات است.
سریال تاکسی در لحظههایی این دقت را دارد مثلاً در مکثها و نگاههای مصفا که بدون یک کلمه، موقعیت میسازند اما در لحظههای دیگر آن را از دست میدهد و به کش دادن موقعیتی میپردازد که ظرفیتش تمام شده است.
در نهایت، سریال تاکسی را باید یک تجربه ناتمام اما قابل تأمل دانست. این سریال ثابت میکند که میتوان کمدی ساخت که به آدمها احترام بگذارد، از شوخیهای ارزان پرهیز کند و بر همدلی و شناخت تکیه کند. اما همزمان نشان میدهد که این مسیر بدون قصهای منسجم، ریتمی کنترلشده و کارگردانیِ پویا در تکلوکیشن به مقصد نمیرسد.
اگر «تاکسی» را با معیارهای خودش بسنجیم نه با «شبهای برره» و «قهوه تلخ» میتوان گفت که در برخی اپیزودها، طنز آن نفس میکشد و در برخی دیگر در جا میزند.
این نوسان دقیقاً همان چیزی است که آن را از یک اثر خاطره ساز به یک شروع امیدوارکننده ناتمام تبدیل میکند؛ شروع امیدوارکنندهای که اگر سازندگان در فصلهای بعدی، ساختار را به اندازه لحن جدی بگیرند، میتواند به یکی از کمدیهای ماندگار این سالها بدل شود.
پایان
نقد و بررسی سایر برنامههای سینما و تلویزیون را بخوانید



