بابا لنگ دراز و وقتی تنهایی با طنز شیرین می شود
نویسنده: علیرضا عبدی
طنز «بابا لنگ دراز» از جنس خندههایی نیست که از یک موقعیت خوشوبش میآید؛ از دل همان چیزی میجوشد که معمولاً آدم را به گریه میاندازد: یتیمی، فقر و پرورشگاهی که بوی نان خشک و قانونهای سفت میدهد.
اما جودی ابوت اما بلد است با همین مصالح تلخ، خانهای از شوخی بسازد. او به جای اینکه بنشیند و برای سرنوشتش زار بزند، قلم برمیدارد و آنقدر شیرین و شیطنتآمیز مینویسد که خواننده ناخواسته لبخند میزند؛ لبخندی که نه از سر بیخبری از درد، که از سر دیدن تابآوری یک دختر تنهاست.
طنزی که از دل نامهها بیرون میآید
فرم روایت کتاب، نامهنگاری است. جودی (درواقع جروشا) ابوت، دختر یتیم پرورشگاه، قرار است به دانشگاه برود و در ازای آن، هر ماه برای یک نیکوکارِ ناشناس (که خودش او را «بابالنگدراز» صدا میزند) نامه بنویسد. همین نامهها، بستر اصلی طنز کتاب هستند.
جودی در نامههایش مدام از قوانین پرورشگاه شکایت میکند، از خانم لیپت (مدیر پرورشگاه) گلایه میکند، و با زبانی شیطنتآمیز، ماجراهای روزمرهاش را طوری تعریف میکند که خواننده از ته دل بخندد.
نثر کتاب سرشار از طنز و شوخطبعی است و همین ویژگی باعث شده که کتاب با وجود محتوای رقتانگیزش، فاصلهٔ خود را تا حدود زیادی با رمانهای احساساتی حفظ کند.
کتاب بابا لنگ دراز
نویسنده: جین وبستر
مترجم: محسن سلیمانی
انتشارات: افق
تعداد صفحات: 296
طنزِ کلامی؛ وقتی جودی، بابا لنگ دراز را خطاب میکند
یکی از بامزهترین بخشهای کتاب، جایی است که جودی سعی میکند برای نیکوکار ناشناس یک لقب پیدا کند. خودش میگوید: «حالا من اگر بخواهم شما را «آقای عزیز از دخترها بیزار» خطاب کنم اهانتی است نسبت به خودم، اگر بگویم «آقای ثروتمند عزیز» این هم اهانتی است برای شما… پس بهتر است شما را بابا لنگ دراز خطاب کنم».
این دیالوگ، هم طنز کلامی درخشانی دارد و هم شخصیت جودی را لو میدهد: دختری که با وجود فقر و یتیمی، آنقدر شیرین و پرانرژی است که میتواند از دل یک وضعیت اسفبار، یک شوخی بیرون بکشد. و نکتهٔ مهمتر اینکه این شوخی، تلخ نیست. جودی از بابا لنگ دراز متنفر نیست؛ فقط دوست دارد با او شوخی کند.
طنز موقعیت؛ تقابل جودی با خانم لیپت
طنز کتاب فقط به نامهها محدود نمیشود. بخشهای مربوط به پرورشگاه هم پر از موقعیتهای کمیک است. جودی دختری است که در محیطی خشک و قانونمند بزرگ شده، اما ذاتش شیطان و بازیگوش است. تقابل او با خانم لیپت و بقیهٔ دخترها در پرورشگاه و دانشگاه، منبع اصلی طنز موقعیت است.
جودی مدام قوانین را میشکند، مدام حرفهای عجیب میزند، و مدام در موقعیتهایی گیر میافتد که فقط از یک نوجوان خلاق و شیرین برمیآید.
طنزی که تلخ نیست
نکتهٔ مهم دربارهٔ طنز بابا لنگ دراز این است که از دل غم بیرون میآید، اما تلخ نیست. جودی یتیم است، در پرورشگاه بزرگ شده، و هیچکس را ندارد. اما به جای اینکه بنشیند و گریه کند، مینویسد، شوخی میکند و با تخیلش دنیایی میسازد که در آن، حتی یک نیکوکار ناشناس هم میتواند بابا لنگ دراز باشد. طنزِ آن، پادزهرِ تلخی است.
در نهایت…
بابا لنگ دراز ثابت میکند که میتوان درباره یتیمی و فقر نوشت، بدون اینکه خواننده را به گریه بیندازید. طنزِ کتاب از دل نامههای جودی بیرون میآید؛ از دل دختری که با وجود همهٔ نداریهایش، آنقدر شیرین و بامزه است که حتی یک نیکوکار عبوس را هم به خنده وامیدارد.
این کتاب، برای کسانی نوشته شده که فکر میکنند ادبیات کلاسیک حتماً باید سنگین و غمانگیز باشد. بابا لنگ دراز دقیقاً همان کتابی است که این کلیشه را میشکند؛ با یک لبخند، با یک نامه، و با دختری که اسمش جودی است.
پایان
بخش نقد و بررسی «کتاب» دفتر طنز را دنبال کنید




