احمد سنایی راد پاسدار فرهنگ و هویت بومی همدان بود
نویسنده: مهدی کیانی
احمد سنایی راد متخلص به سهراب ، متولد اسفندماه ۱۳۲۴ در شهر تاریخی و فرهنگپرور همدان، از جمله چهرههایی است که مسیر زندگیاش با رنجهای زودهنگام، تلاش خستگیناپذیر، عشق به ادبیات و دلبستگی عمیق به فرهنگ و هویت ایرانی و همدانی درآمیخته است.
او در سالهای نخستین کودکی، از نعمت حضور پدر محروم شد و ناگزیر، از همان آغاز زندگی با دشواریها و مسئولیتهایی فراتر از سالهای کودکی روبهرو گردید. با این همه، سختیهای روزگار هرگز نتوانست شعله اشتیاق او به آموختن و پیشرفت را خاموش کند.
دوران کودکی و نوجوانیاش در میان کار و تحصیل سپری شد؛ روزها در تکاپوی تأمین معاش و شبها در مسیر دانشاندوزی. سرانجام، با ارادهای استوار و پشتکاری تحسینبرانگیز، تحصیلات خود را تا مقطع دیپلم ادامه داد و با وجود فراز و نشیبهای زندگی، از پیمودن مسیر رشد و تجربهاندوزی بازنماند.
بیتردید، یکی از نخستین سرچشمههای شکلگیری ذوق ادبی و خیالپردازیهای شاعرانه او را باید در سالهای کودکی جستوجو کرد؛ آنجا که مادرش با روایت داستانهای اساطیری و حکایتهای کهن، پنجرهای به جهان شگفتانگیز افسانهها، اسطورهها و قصههای ایرانی به روی ذهن کنجکاو او میگشود.
این روایتهای مادرانه، بذر نخستین دلبستگیهای او به ادبیات، فرهنگ و میراث روایی سرزمینش را در جان وی نشاند؛ بذری که سالها بعد در قالب شعر، طنز و بازآفرینی فرهنگ بومی جلوهگر شد.
در دوران جوانی، مسیر زندگی او با تجربهای متفاوت و گستردهتر پیوند خورد. رانندگی خودروهای سنگین در مسیرهای بینالمللی و سفر به کشورهای اروپایی، فرصتی فراهم آورد تا سالها در عرصهای تازه به فعالیت بپردازد و از نزدیک با فرهنگ، آداب، اندیشهها و جلوههای تمدنی غرب آشنا شود.
علاقه وافر او به فرهنگ و هنر سبب شد این سفرها را تنها بهمثابه مسیری شغلی ننگرد، بلکه از آنها فرصتی برای شناخت جهان، آشنایی با ادبیات و اندیشههای دیگر ملتها و اندوختن تجربههای فرهنگی و انسانی بسازد؛ تجربههایی که بعدها به توشهای ارزشمند در جهان فکری و ادبی او بدل شدند.
با گذشت زمان، محدودیتهای شغلی و کمبود فرصت برای پرداختن به دغدغههای فرهنگی و هنری، او را به تغییر مسیر حرفهای و روی آوردن به فعالیتهای اقتصادی و کسبوکار سوق داد.
این تغییر، مجال بیشتری برای خلوت با خویشتن و پرداختن به علایق دیرینهاش فراهم آورد. در این دوره، گویی دریچهای تازه به جهان درون او گشوده شد؛ فرصتی برای تأمل، بازنگری و کندوکاو در لایههای پنهان ذهن و اندیشه. بدینسان، گوهر نهفته ذوق و استعداد ادبی او آرامآرام آشکار شد و دلبستگی دیرپایش به شعر و فرهنگ، صورتی جدیتر و آشکارتر به خود گرفت.
آثار ادبی و پاسداشت فرهنگ همدان
از نخستین آثار شاخص او میتوان به منظومه «الوندیه» اشاره کرد؛ اثری منظوم در قالب مثنوی و با موضوع عروسی که سرایش آن به قلم خود ایشان انجام گرفته و با صدای شاعر روایت شده است. این اثر در آغاز بر روی نوار کاست ضبط شد و بعدها در قالب فایل صوتی نیز در دسترس قرار گرفت.
«الوندیه» را میتوان فراتر از یک اثر منظوم، تلاشی ارزشمند در پاسداشت میراث شفاهی، گویش و فرهنگ مردم همدان دانست؛ اثری که با بهرهگیری از گویش شیرین و اصیل همدانی، بخشی از آداب، رسوم، زبان و حالوهوای زندگی مردمان این دیار را به تصویر میکشد.
عشق عمیق او به ایران و بهویژه زادگاهش همدان، انگیزه اصلی خلق چنین آثاری بود؛ آثاری که در آنها زبان مادری، خاطره جمعی و هویت بومی، جایگاهی ویژه دارند.
در ادامه مسیر ادبی، بخش دیگری از سرودههای او با درونمایه طنز شکل گرفت. طنزی برخاسته از نگاه نکتهسنج، تجربههای زیسته و شناخت او از رفتارها و مناسبات اجتماعی که در عین برخورداری از لطافت و شیرینی، گاه حامل نقدی ظریف و تأملبرانگیز است.
از میان این سرودهها میتوان به شعر «آقای گرفتار» اشاره کرد؛ اثری که نمونهای از گرایش او به بیان طنزآمیز و روایت شاعرانه موقعیتهای انسانی و اجتماعی به شمار میآید.
احمد سنایی راد
بنیانگذاری انجمن همدانیهای مقیم مرکز
یکی از برجستهترین جلوههای فعالیت فرهنگی و اجتماعی احمد سنایی راد، متخلص به سهراب بنیانگذاری «انجمن همدانیهای مقیم مرکز» در تهران در سال ۱۳۸۶ است؛ اقدامی ارزشمند که ریشه در عشق بیپایان او به زادگاهش و باور عمیقش به ضرورت پاسداشت پیوندهای فرهنگی، ادبی و اجتماعی همشهریان داشت.
او با این اندیشه که فاصله جغرافیایی نباید موجب گسست عاطفی و فرهنگی میان همشهریان شود، زمینه گردهمایی و همافزایی جمعی از همدانیهای ساکن پایتخت را فراهم آورد و انجمنی را بنیان نهاد که هدف آن، تقویت پیوندهای دوستانه، زنده نگهداشتن هویت همدانی و فراهم ساختن بستری برای همنشینی و تعامل فرهنگی و ادبی بود.
شعار الهامبخش این انجمن، که بازتابی از روحیه شاعرانه و نگاه امیدوارانه بنیانگذار آن بود، چنین انتخاب شد:
«ای که گفتی دم غنیمت دان، دمی پیدا شده
مژده یاران، زین دم ما زمزمی پیدا شده»
این انجمن در سالهای فعالیت خود، به همت و پیگیری مستمر ایشان، چراغی روشن برای گردهمایی دوستداران فرهنگ و ادب و حفظ پیوندهای دیرینه همشهریان باقی ماند. بیگمان، بنیانگذاری چنین مجموعهای تنها تأسیس یک تشکل فرهنگی نبود، بلکه تلاشی ماندگار برای پاسداری از خاطره جمعی، اصالت فرهنگی و هویت مردمانی بود که ریشه در خاک و تاریخ همدان دارند.
میراثی از جنس فرهنگ، خاطره و هویت
زندگی احمد سنایی راد، روایت مردی است که از میان دشواریهای روزگار برخاست، تجربههای گوناگون زندگی را از سر گذراند، جهانهای متفاوت را شناخت و سرانجام دل در گرو فرهنگ، ادبیات و هویت زادگاه خویش نهاد.
او در کنار فعالیتهای حرفهای و اقتصادی، کوشید آنچه را از زبان، خاطره، فرهنگ و سنتهای سرزمین مادریاش در ذهن و جان داشت، در قالب شعر و آثار ادبی بازتاب دهد و با بنیانگذاری انجمن همدانیهای مقیم مرکز، زمینهای برای استمرار این پیوند فرهنگی فراهم آورد.
امروز، آنچه از تلاشها و خدمات فرهنگی او برجای مانده، تنها مجموعهای از سرودهها و خاطرات نیست؛ بلکه یادآور اندیشهای استوار در پاسداشت زبان مادری، فرهنگ بومی، همبستگی اجتماعی و عشق به زادگاه است.
امید است چراغی که او در سال ۱۳۸۶ با عشق و همت برافروخت، به همت دوستداران فرهنگ، شعر و ادب پارسی و بهویژه فرزندان فرهنگدوست همدان، همچنان فروزان بماند و انجمن همدانیهای مقیم مرکز، با حفظ آرمانهای بنیانگذار خود، به کانونی زنده برای همدلی، همافزایی و پاسداشت میراث فرهنگی این دیار تبدیل شود.
نام و یاد احمد سنایی راد، بهعنوان مردی فرهنگدوست، شاعری برخاسته از مردم و بنیانگذاری دلبسته به هویت و اصالت همدان، در حافظه فرهنگی و عاطفی دوستدارانش ماندگار خواهد ماند.
مرد گرفتار
رفیقی پیشم آمد: «کای سنایی
پریشانم ؛نپرس از روزگارم
نفهمیدم، دو همسر برگزیدم
که پیش هر دو هم مانند خارم
اگر دردم یکی بودی چه بودی
به استامینفن افتاده کارم
به ساز هر دوشان باید برقصم
سنایی جان!به بد دردی دچارم
یکی لاغر یکی گپ می پسندد
از این رو وزنِ محصوصی ندارم
گهی لاغرترم از چوب کبریت
گهی مانند تاپو یا تغارم
اِکی یک عالنه ژیلت خریده
نمیخواهد که ته ریشی بر آرم
قمر، بر عکس او فرموده باید
که پشم آلود و پر باشد عِذارم
یکی فرموده شلوارک بپوشم
که از تنگی آن در اضطرارم
یکی فرموده شلوارک نپوشم
لذا لایَنقَطعَ در کارزارم
قمر شوق زیارت دارد اما
اکی هی میبرد دریا کنارم
گهی آنتالیا و آنطرف هام
گهی هم سوی مشهد رهسپارم
اکی تا پاپیون بر گردنم بست
قمر بیزار شد از تیپ و تارم
قمر رو بندهای بر چهره دارد
محجب می نشید در جوارم
اِکی در کوچه هم نافش هویداست
از این بد پوششیهایش شکارم
نه سر دارم نه سامان ای دل ای دل
دو ماهی می شود در کنج غارم
گمانم در قیامت نیز گاهی
بهشتم گاه در گرمای نارم
مبادا آخرت هم جای حوری
ببینم این دو را در سایهسارم
پایان
بخش «طنزپردازان» دفتر طنز را دنبال کنید



