«از کودکي انسان‌هاي شوخ‌طبع هميشه برايم جالب بوده‌اند؛ آن‌ها که در مصيبت‌بارترين اوضاع هم نگاه شوخ‌طبعانه‌شان به اتفاق‌ها را کنار نمي‌گذارند. آن‌ها که با شوخي‌هايشان يخ سردترين جمع‌ها را مي‌شکنند و آن‌ها که به قول مارک تواين فکر مي‌کنند «زندگي مهم‌تر از آن است که جدي‌اش بگيريم»؛ اما هميشه وجه ديگر شوخ‌طبعي برايم آزاردهنده بوده است؛ آن‌جا که انسان ديگري به بهاي خنديدن ما تحقير مي‌شود يا ما به بهاي خنديدن ديگران خودمان را تحقير مي‌کنيم.» اين جملات ابتدايي مقدمه‌ي کتاب روانشناسي شوخ‌طبعي، هم از نظر زبان و هم از نظر محتوا مي‌تواند نماينده کل کتاب باشد. کتابي که موضوعش بررسي شوخ‌طبعي از ديدگاه علم روانشناسي است اما زباني ساده، صميمي و گاه شوخ‌طبعانه دارد.
کتاب روانشناسي شوخ‌طبعي را انتشارات رشد در 80 صفحه و با قيمت 6000 تومان ناقابل منتشر کرده است. کتاب با پيشگفتاري تاريخي درباره تغيير مفهوم شوخ‌طبعي از عصر باستان تا زمان حاضر شروع مي‌شود. در اين فصل هم ديد باستاني در مورد شوخ‌طبعي بدون در نظر گرفتن اخلاق آمده است و هم نظر سه فيلسوف شوخي‌پرداز يعني هابز، برگسون و اسپنسر به صورت خلاصه شرح داده شده است.
بخش روان‌شناختي کتاب اما بعد از پيشگفتار يعني در فصل اول آغاز مي‌شود. در اين فصل نظريه‌ي فرويد در مورد شوخ‌طبعي‌هاي مغرضانه و بي‌غرض به صورت مفصل و ساده توضيح داده شده است. آن‌گونه که در اين فصل آمده، فرويد لطيفه‌ها را ابزار غير مستقيم ابراز غرايض مي‌دانست. به نظر او لطيفه‌هاي مغرضانه يا اهداف جنسي دارند و يا اهداف پرخاشگرانه. در عين حال فرويد شوخ‌طبعي را يکي از سالم‌ترين مکانيسم‌هاي دفاعي در برابر اضطراب مي‌دانست.
در فصل دوم به شوخ‌طبعي از ديد روان‌شناس‌هاي انسان‌گرا و وجودي نگاه شده است. اين نظريه‌پردازها در مورد شوخ‌طبعي کاملا خوش‌بين بودند. مزلو شوخ‌طبعي را يکي از ويژگي‌هاي افراد خودشکوفا مي‌دانست و فرانکل به عنوان يک ابزار روان‌درماني از شوخي استفاده مي‌کرد. فرانکل از شوخي به عنوان يکي از مکانيسم‌هايي که در اردوگاه‌هاي کار اجباري نازي‌ها، زنداني‌ها را زنده نگاه مي‌داشت ياد مي‌کند.
در فصل سوم از ديد روان‌شناسان شناخت‌گرا مسئله‌ي ساخته شدن يک شوخي و فرقش با زبان عادي بررسي شده است. در اين فصل چهار قاعده براي يک جمله‌ي عادي معنادار آمده است و توضيح داده شده که هر شوخي ناقض يکي از اين قاعده‌هاست و براي همين خنده‌دار به نظر مي‌رسد.
فصل چهارم مهم‌ترين فصل کتاب است. در اين فصل يک نظريه‌ي جديد و جامع که تمام ابعاد شوخ‌طبعي را در نظر گرفته است، شرح داده شده است. در نظريه‌ي سبک‌هاي شوخ‌طبعي مارتين، شوخ‌طبعي هميشه هم نشان دهنده‌ي سلامت روان نيست. آن دسته از شوخي‌هايي که باعث تحقير خود (سبک خودشکنانه) يا تحقير ديگري (سبک پرخاشگرانه) مي‌شود، اتفاقا با سلامت روان رابطه‌ي منفي دارد. در مقابل اما شوخي‌هايي که جمع را گرم مي‌کند (سبک پيونددهنده) يا در مصيبت‌ها ما را حفظ مي‌کند (سبک خود ارزنده‌ساز)، با سلامت روان رابطه‌ي مثبت دارد.
در فصل آخر کتاب هم يک شيوه‌ي چند مرحله‌اي براي پرورش شوخ‌طبعي در افراد آمده است. پرسشنامه‌ي سبک‌هاي شوخ‌طبعي هم براي استفاده پژوهشگران به انتهاي کتاب پيوست شده است.
سعيد بي‌نياز که نويسنده‌ي اين کتاب است، کارشناس ارشد روانشناسي و از روزنامه‌نگاران حوزه روانشناسي است و در مجلات مختلف گروه مجلات همشهري، هفته‌نامه‌ي سلامت و ماه‌نامه‌ي سپيده دانايي به زبان مردم از روانشناسي نوشته است. او به خاطر يکي از همين مقالات، جايزه نفر اول بخش مقالات جشنواره‌ي جوان و خانواده را گرفته است. بي‌نياز جز اين کتاب، مجموعه شش جلدي «مهارت‌هاي زندگي براي دانش‌آموزان دبستان» را در کارنامه خود دارد. مجموعه‌اي که در سيزدهمين جشنواره‌ي کتاب رشد به عنوان کتاب برگزيده انتخاب شد. شايد به خاطر اين تجربه ساده‌نويسي نويسنده است که کتاب روانشناسي شوخ‌طبعي هم با اين که علمي است در دسته کتاب‌هاي خوش‌خوان جا مي‌گيرد.
