مروری بر فیلم های کمدی دهه شصت
نویسنده: محمد تسلی‌بخش
اگر از علاقه‌مندان و دنبال‌کنندگان حرفه‌ای سینمای ایران باشید حتما بارها آه و ناله و شکوه و شکایت بعضی از منتقدین و اهالی قدیمی‌تر سینما را در مورد دهه شصت و نحوه مدیریت و نظارت و فشارها و ممیزی‌های آن دوره شنیده‌اید.
حقیقتش را بخواهید اصل و اساس حرف این دوستان خیلی هم بی راه نیست، ولی وقتی نگاهی به سینمای گَل و گشاد و بی‌در و پیکر امروز می‌اندازیم که آرزو به دل مخاطب مانده یک فیلم مناسب را بتوانند کنار خانواده در سینما ببینند، فکری می‌شویم که نکند واقعا تنها راه نجات سینما همان فشارها و سانسورهای آن دوران است؟
این شد که تصمیم گرفتیم خودمان آستین‌ها را بالا بزنیم و به بررسی سینمای کمدی دهه شصت بپردازیم.
مروری بر فیلم های کمدی دهه شصت
بعد از انقلاب، سینمای ایران با وجود مشکلات جنگ تحمیلی هشت ساله و کمبود امکانات فیلمسازی، باید صحنه‌های موسوم به مبتذل و غیراخلاقی را هم کنار می‌گذاشت.
همین مسئله باعث شد خلاقیت فیلمسازها راه بیفتد و سعی کنند برای جذب مخاطب سراغ قصه‌پردازی، انتخاب سوژه‌های داستانی با نقش‌های متنوع و مضامین خانواده پسند بروند.
ضمن اینکه تمایل سینمای ایران به مسائل اجتماعی و زندگی واقعی ایرانی هم بیشتر شد. نگاهی به مهمترین فیلم‌های کمدی دهه شصت می‌اندازیم:
کفش‌های میرزا نوروز (۱۳۶۴)
در همه جای دنیا حتی خود هالیوود، معمولا هرکس سراغ ساخت یک فیلم کمدی در بستر تاریخ کهن رفته، دست آخر خرابکاری به بار آورده است.
محمد متوسلانی از قدیمی‌های دوران فیلم‌فارسی با یک چرخش ۱۸۰ درجه‌ای نسبت به شبه سینمای بی سر و ته و همیشه تکراری آن دوره، فیلمی ساخت درمورد پیرمردی در دوران‌های قدیم که کفش‌های کهنه و پاره‌اش همه جا تعقیبش می‌کنند و روزگار خودش و مردم شهر را سیاه کرده‌اند.
فیلمنامه دقیق و سنجیده که حتی در مواقعی حالت کارآگاهی و معمایی به خود می‌گیرد، استفاده از بازیگران کاربلد مثل علی نصیریان و محمدعلی کشاورز و حضور عوامل پشت صحنه‌ای که بعدها هرکدام به یکی از چهره‌های مهم سینمای نوین ایران تبدیل شدند، باعث شد متوسلانی از پس کار بزرگی که در پیش گرفته بود بربیاید و ماموریت غیر ممکن‌اش را با موفقیت به پایان برساند.
اجاره نشین‌ها (۱۳۶۶)
داریوش مهرجویی که اواخر دوران پهلوی به خاطر ساخت دو فیلم اجتماعی «دایره مینا» و «گاو» به شهرت رسیده و البته کم هم دردسر نکشیده بود، برای ساخت یک کمدی اجتماعی سراغ زندگی آپارتمان نشینی (که تازه در تهران رو به رشد بود) رفت.
حضور درخشان عزت الله‌انتظامی، اکبر عبدی و حمیده خیرآبادی در این فیلم به همراه صحنه‌های بزن بکوب جذابی که حتی بالاتر از استاندارد فیلم‌های هالیوودی اجرا شده است «اجاره نشین‌ها» را به یکی از خاطره‌انگیزترین فیلم‌های کمدی تاریخ ایران تبدیل کرد.
خواستگاری (۱۳۶۸)
داستان پیرمردی که تصمیم می‌گیرد با خانمی ازدواج کند. شاید الان یک چیز عادی و خیلی تکراری در سینمای کمدی ما به نظر برسد ولی دلیل اصلی این موضوع فیلم موفق کارگردان همه‌فن حریف سینمای ایران یعنی مهدی فخیم زاده است که با استفاده از هنرنمایی متفاوت هادی اسلامی باعث شد همین سوژه خیلی ساده، پرفروش‌ترین فیلم سال را رقم بزند و به الگویی برای کمدی سازان سینمایی و تلویزیونی ایران تبدیل شود.
اگر یکبار دیگر خواستگاری را ببینید و حواستان هم جمع باشد احتمالا متوجه می‌شوید که چه فیلم‌ها و سریال‌هایی از جای جای این فیلم الگوبرداری کرده‌اند.
آپارتمان شماره ۱۳ (۱۳۶۹)
یدالله صمدی که همیشه تلاش زیادی برای سینمای خانوادگی و محترم در ایران داشت و در دهه ۶۰ دو کمدی قابل قبول «مردی که زیاد می‌دانست» و «اتوبوس» را هم ساخته بود، در آخرین سال این دهه با الگوگیری از اجاره نشین‌های مهرجویی و «زیر بام‌های شهر» اصغر هاشمی، بالاخره کمدی درجه یک خودش را ساخت.
علیرضا خمسه بازیگر اصلی این فیلم خاطره‌انگیز بود که با همراهی فراموش نشدنی جمشید اسماعیل‌خانی (در نقش یکی از قالتاق‌ترین شخصیت‌های تاریخ سینمای ایران) و کلی بازیگر دیگر، ماجرای دعوای اهالی یک آپارتمان به ظاهر درجه یک ولی به دور از فرهنگ آپارتمان نشینی را روایت می‌کنند.
فیلم‌های ای ایران (ناصرتقوایی)، دو فیلم با یک بلیط (داریوش فرهنگ)، روز باشکوه (کیانوش عیاری)، ماموریت (حسین زندباف) و زرد قناری (رخشان بنی اعتماد) هم از جمله کمدی‌های قابل قبول این دهه هستند.
یک اتفاق خیلی مهمی هم که در حوزه کمدی دهه شصت افتاد ظهور درخشان و پرقدرت سینمای کودک بود. برخلاف دوره قبل از انقلاب که سینماها محل نمایش ابتذال و مکانی غیر خانوادگی محسوب می‌شدند، بعد از انقلاب کاملا فضای متفاوتی شکل گرفت.
در همان دهه ۶۰ مجموعه‌ای از فیلم‌های کمدی کودک موفق ساخته شد که یکی از یکی بهتر بودند و علاوه بر جذب بچه‌ها مورد رضایت بزرگترها هم قرار می‌گرفتند.
شهر موش‌ها (مرضیه برومند)، پاتال و آرزوهای کوچک (مسعود کرامتی)، دزد عروسک‌ها (محمدرضا هنرمند)، سفر جادویی (ابوالحسن داوودی)، گربه آوازخوان و گلنار (کامبوزیا پرتوی) مهمترین کمدی‌های کودک دهه شصت بودند که اگر از بهترین فیلم‌های بزرگسال آن دوره بهتر نبودند قطعا چیزی کمتر نداشتند.
پایان
نقد و بررسی سایر برنامه‌های سینما و تلویزیون را بخوانید
