خانواده من و بقیه حیوانات رمانی پر از آدم های عجیب است
نویسنده: منا محمدنژاد
«خانواده من و بقیه حیوانات» کتابی است که با طنزی درخشان، نگاهی کودکانه و عشقی عمیق به طبیعت، خاطرات جرالد دارل از سال‌های شگفت‌انگیز زندگی در جزیره‌ی کورفو را به روایتی زنده، گرم و فراموش‌نشدنی تبدیل می‌کند.
«خانواده من و بقیه حیوانات» از آن دست کتاب‌هایی است که مخاطب را به جهان خود وارد کرده و او را در هوای گرم و روشن جزیره‌ی کورفو، در میان بوی گیاهان وحشی، صدای حشرات، رفت‌وآمد پرندگان و هیاهوی یک خانواده‌ی نامتعارف رها می‌کند.
این اثرِ درخشانِ جرالد دارل، جانورشناس و نویسنده‌ی برجسته‌ی انگلیسی، چیزی فراتر از یک خاطره‌نگاری ساده است؛ کتابی است سرشار از زندگی، طنز، مشاهده‌ی دقیق و عشقی خالص به طبیعت.
دارل در این کتاب، سال‌های کودکی خود را در جزیره‌ی یونانی کورفو روایت می‌کند؛ سال‌هایی که در کنار مادر، خواهر و برادرانش سپری شده و به تجربه‌ای شکل‌دهنده در زندگی او بدل شده‌اند.
آنچه این روایت را ماندگار می‌کند، صرفاً بازگویی خاطرات یک کودک علاقه‌مند به جانوران نیست. دارل با نثری روان، تصویری، سرزنده و طنزی گرم و بی‌تکلف، جهانی می‌آفریند که در آن خانواده و حیوانات به یک اندازه زنده، شگفت‌انگیز و به‌یادماندنی‌اند.
در این کتاب، طبیعت فقط پس‌زمینه‌ی داستان نیست؛ یک شخصیت مستقل و پویاست. «کورفو» در نگاه دارل قلمرویی افسونگر است که کودک را به کشف، لمس، تماشا و شیفتگی فرامی‌خواند.
او با نگاهی تیزبین و درعین‌حال کودکانه، از قورباغه و لاک‌پشت تا عقرب، خفاش، پرنده، مار و سگ، همگی را با چنان دقت و محبتی توصیف می‌کند که خواننده احساس می‌کند با جهانی زنده و همدل روبه‌روست، نه با مجموعه‌ای از مشاهدات خشک زیست‌شناسانه.
کتاب خانواده من و بقیه حیوانات
نویسنده: جرالد دارلمترجم: گلی امامیانتشارات: چشمهتعداد صفحه: 348سری چاپ: ششمقطع کتاب: رقعی
یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های کتاب، ترکیب کم‌نظیر علم و لطافت است. دارل به‌عنوان یک طبیعت‌گرا، مشاهده‌گری دقیق است اما هرگز لحنش به گزارش علمیِ بی‌روح فروکاسته نمی‌شود. او در عوض، زیست‌شناسی را با طنز، تخیل، عاطفه و تجربه‌ی زیسته درمی‌آمیزد؛ همین است که کتاب را برای طیف گسترده‌ای از خوانندگان دلنشین می‌کند.
اینجا ما با نویسنده‌ای روبه‌رو هستیم که هم رفتار جانوران را می‌فهمد و هم رمز جذاب‌کردن آن‌ها را برای خواننده می‌داند.
در کنار طبیعت، خانواده‌ی دارل یکی دیگر از سرچشمه‌های اصلی جذابیت کتاب است. اعضای این خانواده، با همه‌ی کج‌خلقی‌ها، افراط‌وتفریط‌ها، عادت‌های غریب و رفتارهای پیش‌بینی‌ناپذیرشان، حضوری فراموش‌نشدنی دارند.
دارل بدون قضاوت اما با طنزی لطیف و هوشمندانه، آن‌ها را چنان ترسیم می‌کند که هم مایه‌ی خنده‌اند و هم موضوع محبت. کتاب از این نظر، فقط خاطرات یک کودک از جانوران نیست، بلکه پرتره‌ای زنده از یک خانواده‌ی عجیب، پرآشوب، دوست‌داشتنی و عمیقاً انسانی است.
طنز کتاب، طنزی است که از دل مشاهده، تفاوت شخصیت‌ها، موقعیت‌های غیرمنتظره و برخورد جهان انسانی با جهان طبیعی بیرون می‌آید. وقتی حیوانات ریز و درشت جرالد به فضای خانه وارد می‌شوند، خانه عملاً به چیزی میان باغ‌وحش، آزمایشگاه و میدان آشوب خانوادگی بدل می‌شود و درست در همین نقطه است که نبوغ روایی دارل آشکار می‌شود. او می‌تواند از یک حادثه‌ی ظاهراً ساده، صحنه‌ای بسازد که هم خنده‌دار است و هم عمیقاً زنده.
«خانواده من و بقیه حیوانات» از آن کتاب‌هایی است که حس شگفتی را در خواننده بیدار می‌کند؛ همان حس نادری که معمولاً در بزرگسالی کم‌فروغ می‌شود.
دارل با بازآفرینی جهان از منظر کودکی کنجکاو، به ما یادآوری می‌کند که نگاه‌کردن به یک حلزون، یک پرنده، یک درخت یا حتی یک حشره، می‌تواند به‌اندازه‌ی خواندن یک ماجرای بزرگ، هیجان‌انگیز باشد.
او جهان را نه از موضع سلطه بر طبیعت، بلکه از موضع حیرت در برابر آن روایت می‌کند؛ و همین ویژگی، به کتاب کیفیتی انسانی و حتی اخلاقی می‌بخشد.
اگرچه این اثر در ظاهر کتابی سبک، شیرین و سرگرم‌کننده به نظر می‌رسد، در لایه‌های زیرین خود حامل معنایی عمیق‌تر است: اینکه زیبایی زندگی اغلب در همان چیزهایی نهفته است که ساده، روزمره یا پیش‌پاافتاده به نظر می‌رسند؛ در یک بعدازظهر آفتابی، در تماشای جانوری کوچک، در گفت‌وگوی پرتنش و خنده‌دار اعضای خانواده و در سال‌هایی که بعدها درمی‌یابیم چقدر زود گذشته‌اند.
جرالد دارل در این کتاب فقط از کودکی خود نمی‌گوید؛ او از امکانِ «جور دیگری دیدن جهان سخن می‌گوید. از اینکه چگونه می‌توان با کنجکاوی، مهربانی و توجه، به جهان پیرامون نزدیک شد و در دل آن، لذت، معنا و شگفتی پیدا کرد.
به همین دلیل است که «خانواده من و بقیه حیوانات» هنوز هم، با گذشت دهه‌ها از نخستین انتشارش، طراوت خود را حفظ کرده و برای خواننده‌ی امروز همچنان زنده، دلپذیر و الهام‌بخش مانده است.
این کتاب، ستایشی است از کودکی، طبیعت، خانواده و خیال‌پردازی؛ روایتی آفتابی و سرشار از جزئیات دلنشین که لبخند بر لب می‌آورد و هم‌زمان، حس ظریفی از دلتنگی برای جهانِ ساده‌تر و شگفت‌انگیزترِ گذشته را در دل خواننده می‌نشاند.
«خانواده من و بقیه حیوانات» کتابی است برای دوست‌داران ادبیات، طبیعت، طنز و هر کسی که هنوز چیزی از شگفتیِ کودکانه در وجودش باقی مانده است.
پایان
بخش نقد و بررسی «کتاب» دفتر طنز را دنبال کنید
