چگونه از تکنیک تحیر در کمدی نویسی استفاده کنیم
نویسنده: محمد تسلی‌بخش
دیگر داشتم از کارهایش دیوانه می‌شدم. نمی‌دانستم از دستش سرم را به کدام در و دیواری بکوبم. راست راست ایستاده بود و توی چشمان من نگاه می‌کرد. انگار که انتظار نداشته باشد کسی از این شاهکارش عصبانی باشد؛ با خونسردی تمام، جواب من را می‌داد.
هرچه من حرص می‌خوردم او خونسرد بود و همین مسئله عصبانیت من را بیشتر می‌کرد. گفتم: «من از تو آدرس یک نفر رو خواستم که آشپزخانه داشته باشه تا برای مراسم جشن، یک حال اساسی به مردم بدیم. اون وقت، تو تلفن یک موادفروش رو به من دادی که آشپزخونه تولید شیشه و کراک داره؟!»
گفت: «تقصیر من نیست که. تو تعیین نکردی چه جور آشپزخونه ای لازم داری.» گفتم: «اون مواد فروش هم که از تو کله‌پوک‌تر بود. اصلا براش سوال پیش نیومد که یک نفر برای چی باید بهش زنگ بزنه برای 500 نفر سفارش بده!»
گفت: «خب اون بیچاره هم تقصیری نداره. فکر کرده تو می‌خواهی پارتی بگیری، جمعیت زیاده اومده و مواد کم آوردی.» با عصبانیت فریاد کشیدم:«آخه آدم توی مسجد محله، پارتی می‌گیره؟!… واقعا باورم نمی‌شه. این یارو با این سطح شعورش، چطوری تا حالا زنده مونده؟ چه جوری تا حالا دستگیر نشده؟
داره با گوش‌های خودش می‌شنوه که من از پشت تلفن بهش می‌گم جشن ما توی مسجد کنار کلانتریه. می‌خواهیم دیگ و منقل رو توی حیاط مسجد به پا کنیم. باز به عقل ناقصش نمی‌رسه که منظور من منقل کبابه نه منقل مواد. حالا با این همه مواد و پلیس‌هایی که محاصره‌مون کردن چه غلطی بکنیم؟!»
گفت: «انقدر حرص نخور پلیس‌ها می‌فهمن که ما بی‌گناهیم. صداقت رو که توی چشمای ما ببینن، خودش آزادمون می‌کنن» با حرص گفتم: «فقط برو دعا کن که پلیس‌ها بلاهت رو توی چشمای تو ببینن. وگرنه هیچ کس این بلایی که تو به سر من آوردی رو باور نمی‌کنه»
تحیر در کمدی نویسی
وقتی یک نفر یک چیزی بگوید یا کاری انجام بدهد و این باعث شگفتی، حرص خوردن یا عصبانیت یک شخص دیگر شود. شوخی تحیر شکل گرفته است.
تحیر در کمدی نویسی سه عنصر تشکیل دهنده دارد:
1. متحیر: کسی که از رفتار طرف مقابلش به شدت حیرت زده، شوکه و معمولا عصبانی می‌شود. همذات‌پنداری مخاطب با شخص متحیر، باعث ایجاد شوخی کار می‌شود. به قول سینمایی‌ها «متحیر» کسی است که پاس گل می‌دهد.
2. حیرت‌ساز: آن کسی که خراب کاری اصلی را کرده یا حرف خیلی عجیب و غریب را زده است. معمولا حیرت ساز به جز خرابکاری که می‌کند یک خونسردی عجیب و حرص آور و گاهی حاضرجوابی هم دارد که عصبانیت متحیر را بیشتر می‌کند. امکان دارد حیرت ساز خیلی ساده یا نادان باشد ولی گاهی هم بهلول صفتی یا به قول ادبا «تجاهل» دارد. یعنی خودش را به نادانی زده است.
3. موضوع حیرت‌آور: مسئله و موضوعی که باعث تحیر و حرص خوردن متحیر می‌شود. معمولا «موضوع حیرت‌آور» یک کار احمقانه یا بیان یک جمله پرت و کاملا ابلهانه است. ولی گاهی مواقع یک رفتاری است که طرف «متحیر» به لحاظ شخصی از آن سر در نمی‌آورد. مثلا اینکه یک آدم فقیری خودش به دیگران کمک مالی کند می‌تواند باعث تحیر یک ثروتمند شود یا خسیس بودن یک ثروتمند، باعث تحیر یک فقیر.
بنابراین واضح است که در فن تحیر شما حداقل به دو نفر احتیاج دارید. به خاطر همین هم در کمدی‌های موسوم به «دونفره» یا همان«جفت ناجور» این فن کاربرد زیادی دارد.
در نمایش‌های تخته حوضی ایرانی «تحیر» معمولا بین اوستا و شاگرد یا حاکم و تلخک زیاد اتفاق می‌افتد. فیلم‌هایی مثل «خوب، بد، جلف» یا مجموعه کارهای لورل و‌هاردی، سریال‌هایی مثل دودکش، مسافران و پاورچین و کارتون پلنگ صورتی هم از این نوع شوخی‌ها زیاد دارند. برای طنازی شخصیت‌هایی مثل ملانصرالدین و بهلول هم گاهی از تحیر استفاده شده است.
نکته اول: وقتی فن تحیر در کمدی نویسی را ساختید می‌توانید با استفاده از دیالوگ‌نویسی و بگو مگوی شخصیت‌ها بر سر موضوع حیرت‌آور، شوخی را بیشتر ادامه دهید یا بامزه‌تر کنید.
نکته دوم: استفاده از تضاد می‌تواند کار شما را برای ساخت شوخی تحیر راحت‌تر کند. وقتی دو نفر دو دنیای متفاوت دارند و همدیگر را درک نمی‌کنند، زمینه برای شوخی تحیر آماده می‌شود.
بیشتر تحیرها از تضاد عاقل و نادان شکل می‌گیرند ولی تضاد آدم شکمو و آدم بدغذا یا آدم همیشه غصه خور و گریان در برابر آدم شاد و الکی خوش و… هم می‌تواند فضا را برای شوخی تحیر آماده کند.
پایان
سایر مقالات دفتر طنز را بخوانید
