آیا می دانستید سینمای کمدی انواع مختلف دارد؟
نویسنده: محمدتسلی بخش
آیا به نظر شما شوخی فیلم کمدی باید مستهجن و مبتذل باشد و آدم نتواند با خانواده و بچهها آن را تماشا کند؟ آیا فکر می‌کنید سینمای کمدی یعنی یک مشت مرد سبیلکلفت در حال قر دادن جلوی دوربین؟
آیا فکر می‌کنید الفاظ رکیک و شوخیهای دوپهلو که یک پهلویش خیلی ناجور و بی ادبانه است یعنی فیلم کمدی؟ آیا فکر می‌کنید کمدی ساختن در سینما قاعده و روش و تخصص و زحمت ندارد؟
اگر اینطور فکر می‌کنید آینده درخشانی در سینمای ایران دارید. ولی اگر از ما می‌پرسید نظر ما یک مقداری فرق می‌کند:
انواع سینمای کمدی
کمدی درام: این نوع کمدی معمولا فضای جدی و واقع‌گرا دارد و ماجراهای اغراق آمیز در آن کمتر رخ میدهد ولی وسط همین فضای جدی و واقعی اتفاقات بامزهای می‌افتد.
امتیاز مهم این فیلم‌ها قابلیت بیان مسائل اجتماعی است. خواستگاری (مهدی فخیم زاده)، دونفر و نصفی، اتوبوس و آپارتمان شماره13 (یدالله صمدی) نمونههای موفق این نوع فیلم‌ها هستند.
کمدی بزن بکوب (اسلپ استیک): این نوع کمدی بر اساس نوع خاصی از شوخیهای بصری غیرمنتظره شکل گرفته است. کارتونهای تام و جری، پلنگ صورتی و میگ میگ و کمدی‌های کلاسیک اکثر شوخیهایشان را به همین سبک ایجاد می‌کنند.
برخی به اشتباه فکر می‌کنند که هر اتفاق خندهدار تصویری (مثلا زدن کیک به صورت یک نفر) کمدی اسلپ استیک است در حالیکه نتیجه شوخی اسلپ استیک نباید برای مخاطب قابل پیش بینی باشد (مثلا یک نفر بخواهد با کیک به صورت کسی بزند ولی اتفاقی کیک به صورت نفر سوم برخورد کند) این نوع شوخیها که مخاطب انتظارش را ندارد اساس کمدی بزن بکوب است.
اتفاقات مرگباری که در آن شخصیت‌ها لت و پار می‌شوند ولی هرگز نمی‌میرند مهمترین شوخی این سبک محسوب می‌شود. مدرسه پیرمردها و اجاره‌نشین‌ها از معدود فیلم‌های بزن بکوب ایران هستند.
کمدی عشق و نفرت (اسکروبال): نوعی کمدی است که دهه چهل و پنجاه قرن بیستم در واکنش به بحران‌های اقتصادی آمریکا ابداع شد.
در ساختار کلی این فیلم‌ها همیشه یک خانم لجباز یکدنده و یک مقداری عجیب و غریب وارد رقابت با آقایان می‌شود و البته یک مرد زبل و ناقلا هم هست که معلوم نیست وسط این مناقشه، طرف خانم است یا طرف جماعت مردان.
چون مخاطب اصلی این فیلم‌ها مردم خسته از سیاست و اوضاع زمانه هستند هرچه از مسائل اجتماعی و اقتصادی دور باشند موفقتر می‌شوند.
معمولا شخصیت‌های این فیلم‌ها آدم‌هایی باهوش هستند که از نظر مالی و تیپ و ظاهر خیلی وضعشان عالی است و اصلا معلوم نیست چه مرضی دارند که همدیگر را اذیت می‌کنند.
اولین فیلم نزدیک به این سبک در ایران فیلم همسر از مهدی فخیم زاده بود. فیلم‌هایی مثل آتشبس، پسر آدم دختر حوا و ورود آقایان ممنوع نمونه ایرانی شده این نوع فیلم‌ها هستند.
سیتکام: این یکی اصلا ژانر کمدی نیست. ولی چون یک عده در کشور ما کلمه سیتکام (به معنی کمدی تک صحنه) را به غلط کمدی موقعیت ترجمه و همه را گرفتار کردهاند. مجبور شدم یک توضیحی بدهم.
سیتکام در واقع یک روش تولید سریال است که در زمانهای قدیم که دوربینها سنگین و حمل و نقل آنها دشوار بود، برای تولید با حجم و سرعت بالا استفاده میشد.
یک استودیو بود مثل استودیوی اخبار، ولی با دکوری شبیه اتاق نشیمن خانه که شخصیت‌ها وارد صحنه می‌شدند و داستان را جلو می‌بردند.
بعدها سیتکام‌ها از یک صحنه به دو یا سه صحنه تغییر کردند و الان که دیگر فیلمبرداری راحت شده تقریبا این روش ور افتاده است. سریال‌های همسران، خانه سبز، زیر آسمان شهر و پاورچین به این روش تولید شده‌اند.
کمدی موقعیت: «کمدی موقعیت» اصلی بر خلاف قبلی، اتفاقا در یک فضای واحد امکان ساخت آن وجود ندارد. برای این نوع کمدی به یک شخصیت احتیاج است که در یک یا چند موقعیت عجیب گیر بیفتد و کنش و واکنش او و بقیه افراد به این موقعیت، شوخیهای کار را میسازد.
سریال‌های مرد هزار چهره، متهم گریخت، نون خ و فیلم‌های سینمایی لیلی با من است، مارمولک، اخراجیها و سنت پترزبورگ نمونه این نوع کمدی در ایران هستند.
کمدی دونفره (جفت ناجور): این نوع فیلم‌های کمدی توسط دو شخصیت مرد جلو میروند که با وجود تفاوت‌هایی که از زمی‌ن تا آسمان دارند مجبور هستند با هم همراه شوند و یکدیگر را تحمل کنند.
کمدی‌های روز سینمای کمدی ما به ظاهر همین دو شخصیت مرد را دارند ولی اصلا متوجه پرداخت نقش و ویژگی های این سبک نیستند و فکر می‌کنند همین که دوتا بازیگر معروف عکسشان روی پوستر فیلم باشد کار تمام است.
ولی در گذشته کارهای موفقی مثل سریال ساخت ایران (فصل اول) و فیلم‌های شیش و بش، لونه زنبور، نیش زنبور، چشم و گوش بسته و سنت پترزبورگ به این روش ساخته شده‌اند.
ممکن است بگویید سن پترزبورگ را در مورد قبلی مثال زده بودی. بله، می‌خواستم به این بهانه یادآوری کنم که بعضی گونه‌های کمدی در چند سبک و ژانر تولید می‌شوند.
در واقع دوگانه سوز هستند. مثلا فیلم اجاره نشینها شروعی بزن بکوب دارد ولی بعد به کمدی درام تبدیل می‌شود.
گونه‌های دیگر کمدی در سینمای کمدی هم وجود دارد که یا خیلی خاص پسند هستند یا سینمای ایران خیلی سراغ‌شان نرفته و یا من حوصله ندارم بیشتر برای شما توضیح بدهم.
شما هم اگر می‌خواهید ثواب کنید اگر فامیل بازیگر، کارگردان، تهیهکننده و فیلمنامهنویس دارید همین انواع سینمای کمدی را برای او توضیح بدهید.
اگر مسخرهتان نکرد، کتکتان نزد و با شما قطع رابطه نکرد؛ شاید به فکر افتاد که این دفعه موقع ساخت کمدی اصول و قواعد کار سینمای کمدی را رعایت کند و همینطوری کشکی کشکی فیلم نسازد.
پایان
سایر مقالات دفتر طنز را بخوانید
