کتاب پرت و پلا و پدربزرگی که از گور برمی گردد
نویسنده: علیرضا عبدی
علی میرمیرانی (ابراهیم رها) طنزپردازی که در جلد اول این سه‌گانه با «دری‌وری» همه را غافلگیر کرد، این بار سراغ دنباله‌ای رفته که همزمان جسورانه و پرنوسان است.
کتاب پرت و پلا دومین جلد از سه‌گانه خانواده معیری (نشر چشمه) است. داستان یک دقیقه پس از پایان جلد اول شروع می‌شود: معیری فقط یک ساعت پس از تأیید مرگش توسط پزشکان، به جهان زندگان بازمی‌گردد. پدربزرگ ۹۴ ساله نه‌تنها زنده می‌شود، بلکه روزبه‌روز سرحال‌تر می‌شود و عاشق دختری جوان به اسم صدف می‌شود.
ماموریت اصلی او تشکیل جلسه با وارثان و اعلام شرط تقسیم ارث است. البته تا نوه خانواده (طهمورث) ازدواج نکند، هیچ‌کس سهمی نمی‌برد… .
کتاب پرت و پلا
نویسنده: ابراهیم رهاانتشارات: چشمهتعداد صفحه: 214سری چاپ: هفتمقطع کتاب: رقعی
نقاط قوت:
۱. پدرسالارِ وارونه: برخلاف کلیشه رایج، نویسنده پدرسالاری را وارونه نشان می‌دهد. معیری نه‌تنها نمرده، بلکه قدرتی مطلق بر ارث و ازدواج نوه دارد.
۲. ساختار خودآگاه: رها با خواننده بازی می‌کند. عبارت «اطاله کلام موجب دردسر نشود» دیوار چهارم را می‌شکند. (این تکنیک «متافیکشن» به ندرت در طنز فارسی دیده می‌شود و نفسِ به‌کارگیری آن ستودنی است. در سریال لیسانسیه‌ها و فوق‌لیسانسه‌ها به کرات دیدیدم که در حالی درستی استفاده می‌شد.)
۳. نقد ریاکاری اجتماعی: بستگان معیری ناگهان عاشق و دلسوز می‌شوند – اما فقط برای ارث.
نقاط ضعف:
۱. ازدحام شخصیت‌ها: مانند جلد اول، آشنایی با انبوه عمه‌ها، دخترعمه‌ها، عموها در ۱۲۴ صفحه طاقت‌فرساست. اینجا نویسنده فراموش کرده طنز قرار است سریع و چابک باشد.
۲. طنزهای تکراری: شوخی «رپتو» ابتدا بامزه است اما با تکرار بد، کار را خراب می‌کند.
۳. فقدان اوج دراماتیک: برخلاف جلد اول که با مرگ شروع و با وصیت تمام می‌شد، این جلد بدون نقطه اوج واقعی با سوال «حالا چی؟» خواننده را رها می‌کند.
۴. شخصیت صدف، ابزاری بی‌جان: صدف هرگز واقعاً «شخصیت» نمی‌شود و صرفاً وسیله‌ای برای وادارکردن معیری به وصیت است.
اما…
کتاب پرت و پلا از «سندرم جلد دوم» رنج می‌برد؛ نتوانسته انرژی جلد اول را حفظ کند. بااین‌حال، ایده مرکزی -پدربزرگی از گور برمی‌گردد و تا نوه ازدواج نکند ارث را آزاد نمی‌کند- در طنز ایران بی‌نظیر است.
شگردهای خودآگاه و نقد ریاکاری خانوادگی ارزش خواندن دارند. اگر جلد اول را دوست داشتید، کتاب پرت و پلا را هم بخوانید، اما انتظار جذابیت همان اندازه را نداشته باشید.
شاید اگر رها کمی بیشتر روی شخصیت‌پردازی صدف و کمتر روی ازدحام فامیل تمرکز می‌کرد، می‌توانستیم شاهد دنباله‌ای به‌یادماندنی‌تر باشیم.
پایان
بخش نقد و بررسی «کتاب» دفتر طنز را دنبال کنید
