کتاب حمام ها و آدم ها و شباهتی جهان شمول
نویسنده: علیرضا عبدی
کتاب «حمام‌ها و آدم‌ها» نوشته‌ی «میخاییل زوشنکو» مجموعه‌ای از ۳۵ داستان کوتاه طنز است که فضای اجتماعی و سیاسی شوروی کمونیستی را به تصویر می‌کشد.
زوشنکو در این کتاب به زندگی روزمره مردمی می‌پردازد که با کمبود مسکن، کالاهای مصرفی، جاده‌های خراب، بوروکراسی سنگین و کارمندان متقلب دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
طنز او بازتابی از تناقض‌های جامعه‌ای است که در ظاهر به دنبال آرمان‌های بزرگ است اما در عمل گرفتار مشکلات کوچک و تکراری روزمره.
زوشنکو (۱۸۹۵–۱۹۵۸) در سن‌پترزبورگ به دنیا آمد. او ابتدا حقوق خواند اما به دلیل مشکلات مالی ترک تحصیل کرد و در جنگ جهانی اول به ارتش روسیه پیوست و چندین بار مجروح شد.
پس از جنگ، در دهه ۱۹۲۰ به عنوان طنزپرداز محبوبیت زیادی یافت و آثارش در میان مردم عادی بسیار خوانده می‌شد. با این حال، انتقادهایش از سیاست‌های فرهنگی شوروی و به‌ویژه از برنامه‌های «ژدانف»، باعث شد از اتحادیه نویسندگان اخراج شود و لقب «ولگرد ادبی» بگیرد و انتشار آثارش ممنوع گردد.
او تا پایان عمر در فقر زندگی کرد، اما همچنان به عنوان یکی از طنزپردازان بزرگ قرن بیستم شناخته می‌شود.
کتاب حمام ها و آدم ها
سبک نوشتاری زوشنکو ساده، کوتاه و نزدیک به زبان محاوره است. او خود می‌گفت که برای فقرا می‌نویسد و همین باعث شد آثارش برای عموم مردم قابل لمس باشد.
جملات کوتاه، روایت‌های بی‌پیرایه و شخصیت‌هایی که از دل کوچه و بازار می‌آیند، ویژگی اصلی داستان‌های اوست.
شخصیت‌های داستان‌هایش آدم‌های عادی‌اند؛ نه قهرمان‌اند، نه سیاست‌مدار، نه آرمان‌خواه. آن‌ها تنها بازتابی از زندگی روزمره‌اند؛ مردمانی بدشانس و گرفتار طالع نحس. همین نگاه باعث می‌شود طنز او برای خوانندگان امروز نیز آشنا و ملموس باشد.
طنز زوشنکو در تکرار کلیشه‌هاست؛ همان چیزی که در جامعه‌ی ما یا در آثار عزیز نسین در ترکیه نیز دیده می‌شود. انگار این چرخه‌ی مشکلات و بدشانسی‌ها هیچ‌گاه پایان ندارد.
خواننده با هر داستان کتاب حمام ها و آدم ها، گوشه‌ای از این تناقض‌ها را می‌بیند و هم می‌خندد و هم تأمل می‌کند. طنز او نه‌تنها خنده می‌آورد، بلکه نقدی اجتماعی است که ضعف‌های ساختاری و فرهنگی را آشکار می‌سازد.
این مجموعه خوش‌خوان است و می‌توان هر بار یکی از داستان‌ها را به‌عنوان میان‌بر به جهان طنز روسی خواند. طولانی‌ترین داستان تنها دوازده صفحه دارد و همین باعث می‌شود کتاب همراه خوبی برای مطالعه‌های کوتاه باشد.
در ابتدای کتاب حمام ها و آدم ها، زندگی‌نامه کوتاهی از نویسنده آمده که خواننده را با قلم و دیدگاه او آشنا می‌کند. در پایان نیز مقاله‌ای از «آنا یوریونا مرژینسکایا» قرار دارد که جنبه‌های مختلف کارهای زوشنکو را بررسی می‌کند و تصویری کامل‌تر از جایگاه او در ادبیات طنز ارائه می‌دهد.
این کتاب پیش‌تر با عنوان «طالع نحس» منتشر شده بود، اما به‌دلیل شباهت نام با فیلم مشهور، مترجم ترجیح داد عنوان «حمام‌ها و آدم‌ها» را برگزیند؛ نامی که هم به یکی از داستان‌های مجموعه اشاره دارد و هم فضای طنز اجتماعی کتاب را بهتر بازتاب می‌دهد.
این کتاب از انتشارات ماهی و ترجمه آبتین گلکار است.
پایان
بخش نقد و بررسی «کتاب» دفتر طنز را دنبال کنید
