عصر آخرين يکشنبه فروردين ماه سال 97 ، محفل شعر طنز «در حلقه رندان» با حضور جمعي از شاعران کشور و استان مازندارن در حوزه هنري برگزار شد. در حاشيه اين برنامه گفتگويي کوتاهي با ناصر فيض شاعر، طنزپرداز و مدير دفتر طنز حوزه هنري کشور داشتيم که متن اين گفتگو در ادامه تقديم مي‌شود.
از دفتر طنز حوزه هنري، ساز و کار و معيار فعاليت هاي آن بفرماييد؟
دفتر طنز مربوط به يک نهاد و ارگان رسمي کشور يعني حوزه هنري است که تقريباً مستقل عمل مي‌کند و به عنوان يک نهاد انقلابي تعريف شده است که پيش از انقلاب وجود نداشته، طبيعي است که تعاريفي از هنر ارائه مي‌دهد که با معيارهاي هنر انقلابي سنخيت دارد و خصوصاً با معيارهايي که ادعا کرديم که چه کارهايي را انجام مي‌دهيم و چه اتفاقاتي را قرار است که رقم بزنيم.
في نفسه ذات حوزه هنري چنين شرايطي دارد. اگر دقت کرده باشيد در شعر و ادبيات شاعراني مثل «سيد حسن حسيني» «قيصر امين پور» و «سلمان هراتي» و افرادي که در حوزه‌ي فيلم، هنرهاي تجسمي و ساير رشته ها از حوزه هنري قد علم کردند چنين ويژگي‌اي داشتند. طبيعي است که معيارهايي که در هنرانقلاب هست، در اين جا هم بايد جريان داشته باشد .
مي شود دقيق تر به اين شاخص‌ها بپردازيد؟
معيارهايي که در حوزه و دفتر طنز هست يکي اخلاق در جامعه و ديگري توجه به فرهنگ و زبان فارسي است. پيشنهاد دادن براي زبان فارسي، استفاده و صيانت از ظرفيت‌هاي زبان، قطعاً يک طنز پرداز بايد پاسدار زبان فارسي باشد. چه کسي بهتر از طنزپرداز که با نشان دادن ظرفيت زبان فارسي بتواند اين مهم را ميسر کند .
نهادينه کردن انتقاد و پذيرش اينکه طنز براي وقت گذراني و خوش کردن اوقات ديگران نيست، حتي ممکن است در کار طنز شما (در دل) گريه کنيد که ما در روايت هم داريم که مومن شادي‌اش در چهره و اندوهش در دلش است.
پذيرش حرف ديگران زماني که خوشايند شما نباشد هنر است، کار طنز نقد هنرمندانه است.
دفتر طنز حوزه هنري به فعاليت مکتوب ادبي بسنده مي‌کند يا در زمينه‌هاي ديگر هم ورود خواهد کرد؟ فعلا فعاليت دفتر چه دامنه‌اي دارد؟
اساسنامه دفتر طنز شامل فعاليت‌هاي گسترده‌تري نسبت به آنچه رخ مي‌دهد است. اما امکانات و اعتبارات نقش مهمي در گسترش فعاليت دارد. مثلاً توليد فيلم طنز نيز در دستور کار اين دفتر هست ليکن اين به هزينه‌ي زيادي نياز دارد به همين دليل بيشتر فعاليت‌هاي ما به طنز مکتوب معطوف شده است. البته نوشتن الفبا و ملات خوبي است و پيش زمينه فيلم و نمايش و توليدات تلويزيوني است .
همچنين ما بايد تلاش کنيم فاصله طنز و لودگي را بفهمانيم و بشناسانيم. اگر بتوانيم چنين مسئله ساده‌ايي را جا بياندازيم؛ طنز جايگاهش را خواهد يافت .
در مورد ساير فعاليت‌ها نقد کتاب‌هاي طنز و کارگاه اسرار و ابزار نقد را بايد نام برد. همچنين کلاس فيلم نامه نويسي، محفل در حلقه رندان، جشنواره طنز مکتوب و… البته توليد کتاب در حوزه طنز سخت است و توجه و وسواس بيشتري را مي طلبد.
توصيه شما به مسئولان آفرينش هاي ادبي استان ها چيست (در فعاليت ها و کشف استعداد و … )؟
اول آنکه فرصت براي همه فراهم شود. اگر از ابتدا چارچوب‌هاي بسته تعريف شود، مخاطب اقبال نخواهد کرد. مي‌بايست جلب اعتماد کرد، اگر به دفتر طنز و آفرينش‌هاي ادبي استان‌ها اعتماد شود اتفاقات خوبي رخ مي‌دهد. پذيراي همه باشيم، حتي اگر باور کسي با باورهاي ما تعارض دارد اما مي تواند حرف حساب بشنود و حرف حساب ارائه دهد . يعني پذيرفتن يکديگر به جاي رو در رويي با هم و اين بر مي‌گردد به اينکه چگونه مسئولان واحدهاي ادبي نشست‌ها را برگزار مي‌کنند. از ابتدا چارچوبي نگذارند که فلان چيز خوانده شود و فلان چيز خوانده نشود (البته بجز مفاهيم و مطالبي که شديداً با هنجارها فاصله دارد). اما اينکه به هر بهانه از طرح و عنوان شدن هر چيز و هر مطلبي با نگاه سليقه‌اي محدوديت ايجاد کنيم، اين قابل پذيرش نيست. اگر فضا باز باشد، مسئول هم اهليت داشته باشد و مورد قبول هنرمندان باشد اين به شکل‌گيري و تداوم فرايند نهادينه شدن طنز کمک خواهد کرد .
نقد در شعر طنز بيشتر است. شاعران جوان (و علاقمند به شعر طنز) چه اندازه مي‌توانند دست به انتقاد بزنند؟
بايد اجازه دهيم که اشکالي که در شهر يا کشور وجود دارد، طرح شود. اين استدلال که عنوان کردن مسئله دشمن شاد کن است درست نيست. پس کي و کجا بايد چنين حرف‌ها و انتقاداتي را بيان کرد. مي‌بايست معيارها بازتر باشد ولي به موازين هم توجه داشت. هنر اين است که شرايطي فراهم شود تا نقدي منطقي ارائه شود و شخص که مورد انتقاد قرار گرفته نتواند به شيوه يا مطالب آن اعتراض کند.
رندي آن است که همه مطالب را ارائه کرد و ادامه حيات طنز را نيز ميسر ساخت. مطمن باشيم هرجا شعر طنز برويد مشکلات از بين مي‌رود. ضمنا اگر ما خودمان يکديگر را نقد کنيم بهتر از اين است که بيگانه از ما انتقاد کند چراکه آنها اصولا دست به تخريب سراسري مي‌زنند نه نقد اصولي و از سر دلسوزي.
جلسه طنز « قمپز » که در قم راه اندازي شد مدل خوبي است، حتي طلبه ها نيز در اين جلسه شعر طنز قرائت مي‌کنند اما شکل نقد آنها مشفقانه است.
