از طنز در شعر حافظ تا سومین دستور رئیس جمهور
193امین «درحلقه رندان» روز گذشته 27 مهرماه در سالن سوره حوزه هنری به همت دفتر طنز برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی دفتر طنز حوزه هنری، بعد از شروع صد و نود و سومین در حلقه رندان، مهدی استاداحمد، شاعر و طنزپرداز، به عنوان اولین طنزپرداز به روی صحنه رفت. او خاطره‌ای از پدربزرگش که دکمه‌فروش بود بازگو کرد و سخنانش را با شعری به پایان رساند.
پس از شعرخوانی امیدمهدی‌نژاد، حسین ادهمی، طنزپرداز جوان شعری با تلفیق طنز و نقالی با موضوع آموزش متون پهلوانی به بهمن توسط رستم را خواند و در ادامه سیدصادق آتشی، از طنزپردازان یزد با بیان اینکه به‌تازگی سرودن شعر طنز را آغاز کرده شروع به شعرخوانی کرد.
وی با یادآوری اینکه پیش از این هم در محضر مقام معظم رهبری شعری با این مطلع را خوانده که «مسجد یکی، مناره یکی و اذان یکیست/ قبله یکی، کتاب یکی، آرمان یکیست» گفت: «از 12 سال گذشته تاکنون نزدیک به دو هزار آهنگ برای گروه‌های سرود و خواننده‌های کشور و 200 آهنگ برای خودم سرودم که در فضای رسانه ملی هم پخش شده است.»
وی ادامه داد: «در دوره‌ای با وجود اینکه کارهایم از صداوسیما پخش می‌شد اما چندان مورد توجه قرار نمی‌گرفت و دیده نمی‌شد. در آن دوره که هم دچار دلشکستگی از کسی بودم و هم دنبال راهی برای دیده شدن، به منزل عمویم که نوازنده است، رفتم.
برق خانه قطع بود و او با تار در حال نواختن قطعه «ممد نبودی» بود. همان لحظه فکر کردم که چطور می‌شود با این موسیقی برای قطع برق شعر خواند. این کار هشت میلیون بازدید خورد.»
سیدصادق آتشی در بخش پایانی سخنانش نقیضه‌ای با آهنگ بهنام بانی که برای رانندگان تاکسی سروده بود و در ادامه اشعاری به طنز برای «وکیل نامرد» و «رشوه‌گیران» خواند.
از طنز در شعر حافظ تا سومین دستور رئیس جمهور
در بخش بعدی 193امین «در حلقه رندان» سعید بیابانکی، مجری و شاعر برجسته خاطره‌ای از حضورش در حافظیه را بازگو کرد.
او اعلام کرد: «هفته گذشته و روز 20 مهرماه که به روز حافظ 1404 نامگذاری شده، به حافظیه رفتم و آنجا دیدم که جماعت بسیار زیادی از سراسر ایران آمده‌اند و حافظ چقدر مشتاق از اقشار مختلف مردم دارد.
در آرامگاه حافظ کمی شعر خواندم و با حس و حال خوشایندی که داشتم نیت کردم که تا وقتی زنده‌ام هر سال در روز 20 مهرماه به حافظیه بروم.»
وی ادامه داد: «آنچه رویش کار کردم طنز حافظ است. من بر اینکه چگونه حافظ از شعر و طنز استفاده کرده تحقیق کردم و متوجه شدم حافظ در دیوانش جمع تضاد و تناقض را به ما نشان می‌دهد.
او از این شگرد در دیوانش بسیار استفاده کرده چون بسامد آن ریاکاری در قرن هشتم است.
نمونه این بحث را در این شعر می‌بینیم که می‌گوید گفتم آه از دلِ دیوانه حافظ بی‌تو/ زیرِ لب خنده‌زنان گفت که دیوانه کیست؟»
در ادامه احمد رفیعی وردنجانی که از طنزپردازان استان چهارمحال و بختیاری است، شعری در وصف دردسرهای فضای مجازی در زندگی زوج‌های امروزی خواند.
سپس مهران حسینی شاعر و طنزپرداز قزوینی دو رباعی طنز خواند که یکی از آنها را در ادامه می‌خوانید:
وقتی که سیاست بده‌بستان است
در ذهن تو اردبیل گرجستان است
هرچند وزیر راه هستی اما
این ره که تو می‌روی به ترکستان است
بخش دیگری از درحلقه رندان 193 به سخنان اکبر کتابدار درباره حافظ اختصاص داشت.
وی با طرح این پرسش که آیا حافظ طنزپرداز است؟ پاسخ داد: «نه همچنان که سعدی، مولانا و نظامی نیستند. ضمن اینکه دلیل توسل هر شاعر به طنز، متفاوت با دیگری است.
65 سال زندگی حافظ در دو خاندان آل اینجو و آل مظفر گذشته است و اگر بخواهیم مفهوم شعر وی را بهتر درک کنیم و طنز مستتر در آثار او را بفهمیم، ناگزیر هستیم که شرایط سیاسی و اجتماعی آن دوران را بخوانیم چراکه اسامی اکثر آنها در شعر حافظ آمده است.»
وی با اشاره به اشعاری چون «کرده‌ام توبه به دست صنم باده‌فروش/ که دگر مِی نخورم بی رخ بزم‌آرایی» و استفاده حافظ از صنعت تناقض در این بیت، تاکید کرد: «وقتی صحبت از طنز می‌شود خود کلمه طنز با آنچه در زمان حافظ یا پیش از وی بوده و با آنچه ما امروز به عنوان طنز مطرح می‌کنیم، متفاوت بوده است.
طنز در قدیم به معنای سرزنش، طعنه، ظرافت و عشوه بوده و حافظ طنز را به معنای شوخی استفاده کرده است؛ لذا اینکه حافظ متوسل به طنز می‌شود اول به‌خاطر شرایط اجتماعی و دوم سبک عراقی است که در آن سعی می‌شود همه چیز با زبان رمز گفته شود.»
در بخش دیگر «در حلقه رندان» سیدمحمدجواد میرصفی، از شاعران استان قم مانیفستی از مدیران به زبان شعر ارائه کرد که بدین شرح بود:
گر بنا باشد که بحران را مدیریت کنیم
باید اول مغز انسان را مدیریت کنیم
کار مشکل مغز انسان را هدایت کردن است
ورنه آسان سیل و طوفان را مدیریت کنیم
یک مدیر لایق از شفافیت در رنج نیست
با صداقت بهتر اذهان را مدیریت کنیم
گفته‌اند از هر دری فقر آمد ایمان می‌رود
بسته شد درها که ایمان را مدیریت کنیم
چهارفصل سال رعیت سیر می‌خسبد اگر
یک دو وعده معده‌ی خان را مدیریت کنیم…
پس از اجرای برپاخند رضا خانی، یاد هنرمندان تازه درگذشته، مرحوم محمد کاسبی، مرحوم ناصر تقوایی و مرحوم سعید مظفری زنده شد.
در بخش پایانی این جلسه از «در حلقه رندان» بهترین پاسخ‌دهندگان به این سوال که «اگر رئیس‌جمهور بودید، سومین دستوری که می‌دادید چه بود؟» معرفی شدند.
پایان
اخبار برنامه‌های دیگر دفتر طنز را دنبال کنید.
