سوپاپ اطمینان بودن یا طنزپردازی؟
نویسنده: محسن فراهانی
معمولاً طنزپردازان به دو چیز متهم می‌شوند. یکی عادی‌سازی مشکلات و دردها و دومی سوپاپ اطمینان بودن برای حکومت‌ها!
اتهام اولی یعنی عادی‌سازی مشکلات و دردها ممکن است گریبان یک طنزپرداز را بگیرد و با طنزهای غیرحرفه‌ای به این آفت گرفتار آید.
زمانی که طنزنویس طنز می‌نویسد، به نظم یا به نثر، اگر نوک پیکان نقدش مستقیم به قلب ایراد یا اشکال مورد بحث وارد نشود و فقط آن درد یا اشکال را بازیچه‌ای برای شوخی و سرگرمی قرار دهد مرتکب اشتباهی به اسم «عادی‌سازی» شده است.
اما ماجرای سوپاپ اطمینان بودن کمی فرق می‌کند. این اتهام به هیچ وجه به طنزپردازان نمی‌چسبد. البته اگر بتوان نام آن را اتهام گذاشت!
در وهله اول باید ثابت کنیم که مگر سوپاپ اطمینان بودن بد است.
سوپاپ وسیله‌ای است در زودپز و کارکردش این است که بخشی از بخار متراکم در ظرف را تخلیه کند و اجازه ندهد منفجر شود.
اگر سوپاپ وجود نداشته باشد و ظرف منفجر بشود به نفع چه کسی است؟ صاحب غذا؟ ظرف؟ یا خوراکی‌های درون آن؟
اما وظیفه طنزپرداز چیست؟ وظیفه طنزپردازان نقد به اشکالات و ایرادات دنیای پیرامون خود به شکلی شیرین و نشاط‌آور است.
طنزپردازها زندگی را برای مردمِ دچار درد، تلطیف و قابل تحمل می‌کنند. آنها روی مشکلات سرپوش نمی‌گذارند بلکه روی مشکلات سرپوش گذاشته شده روزنه‌ای برای تاباندن نور نگاه جامعه باز می‌کنند.
اما این وظیفه در نظر برخی‌ها خدمت کردن به حکومت‌ها تلقی می‌شود در صورتی که این خدمتی است به مردم و جامعه.
از این رو برخی حکومت‌ها هم وظیفه طنزپردازان را برنمی‌تابند و آنها را متهم به اخلال در نظم عمومی و نشر اکاذیب و سیاه‌نمایی می‌کنند.
پس نمی‌توان گفت هدف طنزپردازان ماست‌مالی ایرادات و مشکلات است که اگر چنین بود طنزپردازان جایگاه ویژه‌ای در حکومت‌ها داشتند.
شهرام شکیبا (طنزپرداز، شاعر و مجری تلویزیون) در گفت‌وگویی می‌گوید:
وقتی می‌گوييم شعر طنز، يعنی سراينده بايد شاعر باشد و طنز را هم بشناسد. اين در مورد تمام شئون ديگر هنر هم صدق می‌کند. يعنی انسان زيبايی را که در اطراف خودش پيدا نمی‌کند خلق می‌کند تا بتواند در جهان راحت‌تر زندگی کند.
در جهان اصوات فراوانی می‌شنويم اما موسيقی آن اصواتی تازه‌ای‌ست که انسان مطابق سليقه خودش ايجاد می‌کند که با زيبايی تازه‌ای مواجه بشود. طنز هم همين است. اگر از اين منظر نگاه کنيم، بله. هر هنری و ذيل آن طنز در تمام شاخه‌هايش می‌تواند سوپاپ اطمينان باشد.
اما اگر از نگاه سياسی بخواهيم ببينيم به نظرم کمی کم‌لطفی‌ست که فکر کنيم طنزپردازان سوپاپ‌های اطمينان حکومت‌ها برای جامعه هستند. در اين تعريف انگار آدم‌ها طنز را مخدری برای جامعه می‌بينند. اين‌طور نيست. طنز آگاهی‌بخشی می‌کند بنابراين سوپاپ اطمينان تعبير درستی نيست.
پایان
برای مطالعه سایر مطالب اینجا کلیک کنید
