سه گانه مارک منسن یک مجموعه فلسفی طنز است
نویسنده: علیرضا عبدی
مارک منسن نویسنده‌ای است که با قلمی «فاحش اما فیلسوف» توانسته بیش از ۲۰ میلیون نسخه از کتاب‌هایش را در سراسر جهان بفروشد. در ایران، نشر میلکان عمده‌ی آثار او را منتشر کرده و با استقبال خوبی هم روبه‌رو شده است.
او در خانواده شکسته‌ای در تگزاس بزرگ شد و از همان ابتدا فهمید که حرف‌های درشت و صریح، بیشتر از نصیحت‌های مذهبیِ همیشگی به دل مخاطب می‌نشیند.
طنز در آثار منسون از جنس «سیلیِ محکم» است. او با شوخی‌های رکیک، داستان‌های سرگرم‌کننده و لحنی که یک بار برای همیشه به شما می‌گوید «استاد! زیادی به خودت سخت می‌گیری»، مفاهیم عمیق فلسفی را با ارجاعات فرهنگ عامه و زبانی زننده به خورد مخاطب می‌دهد.
سه گانه مارک منسن
۱. هنر ظریف رهایی از دغدغه‌ها
این کتاب پرفروش‌ترین اثر منسن است که در سال ۲۰۱۶ منتشر شد و بیش از سه میلیون نسخه از آن به فروش رفت. عنوانِ بی‌پرده‌اش، اولین سیلیِ کتاب به صورت خواننده است.
پیام اصلی‌اش ساده اما تکان‌دهنده است: «زندگی سخت است، تو خاص نیستی، خوشبختی هدفی پوچ است، پس باید مطمئن شوی که روی چیزهای واقعاً ارزشمند تمرکز می‌کنی».
منسن با همان لحن بی‌پرده‌اش، مخاطب را از خوابِ خوشِ «من خاص هستم» بیدار می‌کند. او با استفاده از زندگی خودش به‌عنوان یک مثالِ عینی، توضیح می‌دهد که فشارِ زیاد برای استثنایی بودن، او را به‌سوی مصرف مواد مخدر و روابط ناسالم کشانده بود. او تنها زمانی توانست کنترل زندگی‌اش را به دست بگیرد که فهمید نه خودش و نه مشکلاتش «خاص» یا منحصر‌به‌فرد نیستند.
کتابی که «پر از فحش، بامزه تا مرز جهنم، و دقیق» توصیف شده است. یکی از منتقدان نوشته است که خواندن این کتاب «بیشتر شبیه یک اجرای استندآپ کمدی مکتوب است تا یک کتاب خودیاری خشک و رسمی».
لحنِ صریح و گاه گستاخانه‌ی منسون، همان چیزی است که کتاب را از انبوه آثار مشابه متمایز می‌کند. با این حال، برخی منتقدان معتقدند که این کتاب بیش از حد به شوخی متکی است و مفاهیم عمیق‌تر را فدای طنز کرده است.
همچنین، برخی از خوانندگان به «تکرارِ بیش از حد» مطالب در فصول مختلف کتاب اشاره کرده‌اند. با وجود این نقدها، اگر از کلیشه‌های کتاب‌های انگیزشی خسته شده‌اید، این کتاب می‌تواند همان سیلیِ درمانی باشد که به آن نیاز داشتید.
۲. اوضاع خیلی خراب است
کتاب دوم منسن در سال ۲۰۱۹ منتشر شد و بسیاری آن را از حیث عمق و گستره، برتر از کتاب اول می‌دانند. منسن در این کتاب نگاهش را از درونِ فرد به بیرون و به سمت فاجعه‌های جهان معطوف می‌کند.
سوال اصلی کتاب این است: «ما از نظر مادی در بهترین شرایط تاریخ زندگی می‌کنیم. آزادتر، سالم‌تر و ثروتمندتر از هر نسلِ دیگری هستیم. اما چرا این‌قدر احساس ناامیدی می‌کنیم؟» منسن در پاسخ، سراغ یک ایده‌ی جنجالی می‌رود: «امید می‌تواند کشنده باشد».
او معتقد است که امیدِ بیش از حد و غیرواقع‌بینانه، دقیقاً همان چیزی است که ما را از مواجهه با واقعیت فراری می‌دهد و باعث می‌شود پس از هر شکست، عمیق‌تر از قبل سقوط کنیم.
او با «ترکیبی همیشگی از دانایی و طنزی که نمی‌دانی از کجا آمده»، مخاطب را از یقه می‌گیرد و به چالش می‌کشد تا با خودش و جهان صادق‌تر باشد. سبک طنز او در این کتاب «در میان هرج و مرج» می‌درخشد و با وجود موضوعات سنگین، «نشانِ امضای او از شوخ‌طبعی و ذکاوت در سراسر کتاب می‌درخشد».
کتاب «در عین حال هم شما را به خنده وا می‌دارد و هم به تفکر عمیق». منسن در این مسیر، از افلاطون و نیچه گرفته تا تام ویتس، خواننده‌ی موسیقی جاز، همه را به کمک می‌گیرد تا نشان دهد که بشر از قدیم با مسئله‌ی امید و ناامیدی دست‌وپنجه نرم می‌کرده است.
با این حال، برخی منتقدان معتقدند که ساختار کلی کتاب به‌هم‌ریخته است و خواننده به‌سختی می‌تواند بخش‌های مختلف را به هم وصل کند. کتاب مجموعه‌ای از داستان‌های به‌ظاهر بی‌ربط است که با زور به هم چسبیده شده‌اند.
۳. عشق کافی نیست (Love Is Not Enough)
سومین کتاب منسون، برخلاف دو کتاب قبلی، در قالب یک کتاب صوتی تولید شده و ساختاری کاملاً متفاوت دارد. این اولین اثر اختصاصی منسن برای اپلیکیشن «آدیبل» (Audible) است و به‌جای فصل‌های منظم و مقالات فلسفی، به‌سراغ پنج فرد واقعی می‌رود و به‌مدت شش ماه، زندگی عاطفی آن‌ها را زیر ذره‌بین می‌برد.
از اعتیاد به اپلیکیشن‌های دوست‌یابی گرفته تا خیانت‌های زناشویی و فانتزی‌های عجیب و غریب، همه‌چیز در این کتاب وجود دارد. منسن این‌جا دیگر سخنران نیست؛ شنونده است. حرف‌های مردم را می‌شنود، گاهی نصیحت می‌کند، گاهی شوخی می‌کند و گاهی سکوت می‌کند.
این تغییرِ نقش، کتاب را از یک «سخنرانی انگیزشی» به یک «مکالمه صمیمی» تبدیل کرده است. لحن کتاب همچنان صریح و بی‌پرده است، اما فرمِ پادکست‌گونه، فضایی کاملاً متفاوت خلق کرده که برای مخاطبانی که به کتاب‌های صوتی عادت دارند، جذاب و مفرح است.
یکی از مخاطبان در آمازون نوشته است که کتاب «احساس یک مکالمه‌ی صمیمی با یک دوست را دارد، نه یک درسِ فلسفیِ خشک». با این حال، برخی منتقدان معتقدند که این فرم، عمقِ کتاب را فدای سرگرمی کرده است.
یکی از منتقدان نوشته است که کتاب «بیشتر یک شیرجه‌ی فضول‌وار به مشکلات روابطِ چند نفر است تا یک اثرِ عمیق». همچنین، نسخه‌ی اصلی کتاب فقط به‌صورت صوتی منتشر شده است؛ اگر به پادکست گوش دادن عادت ندارید، ممکن است این فرم برایتان کار نکند. با این حال، نسخه‌ی مکتوبِ فارسی توسط نشر میلکان، این مشکل را تا حد زیادی حل کرده است.
سه گانه مارک منسن؛ سه سیلیِ درمانی در سه پرده!
سه گانه مارک منسن، سه سیلیِ حساب‌شده به صورتِ مثبت‌اندیشیِ سمی است: کتاب اول به باورهای فردی، کتاب دوم به امیدهای توخالیِ جمعی، و کتاب سوم به رمانتیسمِ افراطی در روابط می‌زند.
هر سه کتاب با لحنی بی‌پرده و طنزی گزنده، مخاطب را از خوابِ «همه‌چیز عالی است» بیدار می‌کنند و به او می‌گویند که زندگی گاهی مزخرف است و این اشکالی ندارد.
هدف مشترک هر سه اثر، «آزادی از دغدغه‌های بی‌ارزش» است؛ انتخابی آگاهانه برای اینکه به چه چیزهایی اهمیت بدهیم و چه چیزهایی را رها کنیم.
این سه گانه مارک منسن برای هرکسی که می‌خواهد با نگاهی تازه به زندگی، عشق و رنج نگاه کند، یک بسته کامل است. منسن شما را نوازش نمی‌کند؛ او یک سیلیِ آب‌یخ به صورتتان می‌زند تا از خوابِ چندین‌ساله بیدار شوید.
پایان
بخش نقد و بررسی «کتاب» دفتر طنز را دنبال کنید
