کتاب دموکراسی یا دموقراضه ذهن را درگیر می کند
نویسنده: علی بهاری
«دموکراسی یا دموقراضه» عنوان کتابی از سیدمهدی شجاعی است. این اثر در دسته طنز تمثیلی (Satirical Allegory) قرار می‌گیرد. انتشارات نیستان این کتاب را در سال 1387 و در 128 صفحه منتشر و روانه بازار کرده است.
شجاعی در این کتاب، از همان ابتدا با انتخاب سوژه‌ای جسورانه راه خود را از بسیاری طنزپردازان محافظه‌کار جدا می‌کند و سراغ موضوع حساسی می‌رود که معمولاً نویسندگان ترجیح می‌دهند با آن مواجه نشوند: نقد سازوکارهای قدرت، رفتار سیاسی مردم و مبتذل شدن مفاهیمی مثل دموکراسی.
همین انتخاب، کتاب را در نقطه‌ای قرار می‌دهد که ممکن است سوء‌برداشت به بار بیاورد؛ اما شجاعی این ریسک را می‌پذیرد و آن را به یکی از نقاط قوت اثر تبدیل می‌کند.
دموکراسی یا دموقراضه
طنز این کتاب فقط به شوخی‌های سطحی و فکاهی محدود نیست. نویسنده با استفاده از موقعیت‌های بانمک، شخصیت‌پردازی اغراق‌شده و زبان ساده، طنزی می‌سازد که گزندگی خاصی دارد.
لبخند خواننده در بسیاری از صحنه‌ها همراه با تلخی است؛ همان تلخی آشنا در مواجهه با تصمیم‌های غلط حاکمان و ساختارهای ناکارآمد حکومت‌ها. طنز کتاب نه برای خنداندن صرف، بلکه برای بیدار کردن، نقد کردن و زیر سؤال بردن است.
با این همه، یکی از نقاط ضعف اثر آنجاست که نویسنده گاهی خود را از پسِ پرده روایت بیرون می‌کشد و مستقیم وارد متن می‌شود.
این ورودهای بی‌پرده، که نوعی مکث و توضیح اضافی به حساب می‌آید، از ریتم روایت می‌کاهد و «زهر» طنز را می‌گیرد؛ زیرا وقتی نویسنده خودش معنا را توضیح می‌دهد، ضربه نهایی طنز کُند می‌شود و خواننده فرصت نمی‌یابد معنا را کشف کند یا گزندگی آن را یک‌باره حس کند. این بخش‌ها اگر نبود یا محدودتر می‌شد، کتاب یکپارچگی و اثرگذاری بیشتری پیدا می‌کرد.
با وجود این ضعف، «دموکراسی یا دموقراضه» کتابی است که ارزش خواندن دارد. جسارت مضمون، نقد هوشمندانه، طنز چندلایه و قلم روان شجاعی اثری خلق کرده که می‌تواند هم خواننده را سرگرم کند و هم او را به فکر فرو ببرد.
این کتاب از آن آثاری است که با خواندنش چیزی در ذهن باقی می‌ماند؛ چه به شکل پرسش یا تأمل و چه به صورت لبخندی که پشت آن اندوهی پنهان است.
پایان
بخش نقد و بررسی «کتاب» دفتر طنز را دنبال کنید
