هفتمين برنامه از سلسله نشست‌هاي دفتر طنز با عنوان «خنده در صحنه» با موضوع « بررسي طنز و کمدي در تئاتر مدرنيسم » شب گذشته با حضور چيني‌فروشان و احمدزاده برگزار شد.
صمد چيني‌فروشان؛ پژوهشگر، مترجم و نويسنده تئاتر در نشست تخصصي کمدي تئاتر ضمن ارائه مقدمه‌اي براي تئاتر پست مدرن گفت: از دهه 70 تا 90 دوراني براي تئاتر رقم زده شد که عملاً متن به عنوان مبنا براي حرکت کنار گذاشته شد و از دهه 90 کاگردان در متن‌ها وارد مي‌شد.
وي افزود: در آن دوران کارگردان مطابق شرايط روز با نگاه خود نمايشنامه را تفسير مي‌کرد و اين دوران شرايطي را به‌وجود آورد که تحولات براي حاکميت نظريه‌هاي پست مدرن فراهم شد.
اين نويسنده تئاتر ادامه داد: اين زمان يعني دوراني که اقتدار متن براي نمايش کمرنگ و نقش بازيگر به عنوان محور اصلي تئاتر از بين رفت زمينه را فراهم کرد تا منتقدان مدرنيسم ميدان براي حضور پيدا کنند.
اين مترجم اضافه کرد: درواقع تمام آنچه در قرن‌ها از دوران ارسطو تئاتر سعي داشته ابزاري براي تأثيرگذاري، ارتباط و کنش و واکنش با مخاطب داشته باشد و عرصه‌اي باشد تا نويسنده نظر خود را به تماشاگر منتقل کند همه آنها کنار گذاشته مي‌شود.
چيني فروشان در ادامه اين نشست در مورد تئاتر پست مدرن اذعان داشت: درواقع در تئاتر پست مدرن روايت‌هاي فردي هستند که واقعيت دارند نه روايت‌هاي جمعي و وقتي اين نظريه مطرح مي‌شود متن و تئاتر و آن روند ايدئولوژي حاکم بر تئاتر از هم پاشيده مي‌شود و ما وارد عصري مي‌شويم که اعتماد و اعتقاد به الگوهاي قابل تغيير وجود ندارد. پس سؤال اصلي که در تئاتر پست مردن به وجود مي‌آيد اين است که «مخاطب براي چه به تئاتر مي‌آيد؟»
اين پژوهشگر تئاتر اظهار داشت: تئاتر ابزاري است براي واقعيت نمايي و نقش حقيقت. تئاتر ابزاري براي طرح واقعيت‌هاي دروني فرد است. اين هنر عرصه باز کاملاً تصويري است که هدفش در وهله اول سرگرمي و لذت بخشيدن به مخاطب يا همان تماشاگر تئاتر است.
وي ادامه داد: در وهله دوم تئاتر عرصه‌اي است که افراد تک به تک تجربه زيسته خودشان را در نشانه‌ها و نمادهاي صحنه تجربه مي‌کنند. تئاتر مجموعه‌اي متکسر از تصاويري است که مي‌توانند خلاف گذشته از هر فرهنگ و تاريخ و تحول اجتماعي کنار هم قرار گيرند.
اين نويسنده تئاتر خاطرنشان کرد: وقتي تئاتر قرار نيست حرف قطعي را به تماشاگر منتقل کند بنابراين نشانه‌هاي تئاتر حاوي يک معناي روشن و صريح و يک يا دو معناي ضمني نيست در تئاترهاي پست مدرن صحنه نشانه‌هايي را دارد که به تعداد تماشاگران تئاتر داراي معنا است.
وي در مورد استفاده کلام در تئاتر پست مدرن افزود: در تئاتر پست‌مدرن کلام قاطعيت ندارد و جايگاه خودش را از دست مي‌دهد و اين کلام تا اصوات تقليل پيدا مي‌کند.
اين پژوهشگر تئاتر در مورد خصلت تئاتر پست مدرن گفت: شوخ طبعي يکي از خصلت‌هاي تئاتر پست مدرن است و صحنه تئاتر پست مدرن تراژدي مضحک است. يکي از ويژگي‌هاي تئاتر پست مدرنيس نقد خودش بر خودش و تمسخر خودش بر خودش است.
چيني‌فروشان در مورد مفهوم عناصر و تعبير آنها در تئاتر پست مدرن يادآور شد: استفاده از ريتم، اصوات، صداهاي تکرار شونده و غيره وقتي در فضا قرار مي‌گيرند مي‌شود مفهوم آن را تعبير کرد. تئاتر پست مدرن به وسيله مخاطب نوشته مي‌شود و نيمي از آن را ما به عنوان مخاطب مي‌نويسيم.
وي شوخ طبعي را يکي ديگر از ويژگي‌هاي تئاتر پست مدرن خواند و افزود: طنز تلخ و سياه از عناصر ساختاري اين تئاتر هستند که با عناصر ديگر اجرا به نقد خود و تمسخر دنياي ويژه خوي مي‌انجامد که بازگشت آن به ما به صورت يک طنز سياه است.
اين پژوهشگر تئاتر خاطر نشان کرد: پست‌مدرنيسم در تئاتر يک ميل به ناتمامي دارد در اين نوع از تئاتر اجباري نيست تا تمام تصاوير را مخاطب ببيند و يا تئاتر آغاز و پاياني داشته باشد اين تئاتر يک نگاه بازگو شونده دارد.
چيني‌فروشان در پايان تصريح کرد: اين نوع از تئاتر فاقد روابط عليتي است و ضمن اينکه بسياري از چيزها را بيان مي‌کند براساس ناخودآگاه فردي است.
درپايان اين سخنراني در مورد کمدي در تئاتر پست مدرنيسم نمايشي با عنوان «سه شب با مادوکس» به کارگرداني عليرضا احمدزاده نوشته ماتئي ويسني يک و ترجمه تينوش نظم‌جو اجرا شد که در اين نمايش ياسين اردهي، بيژن سيدعلي، هنگامه محمدي، حسين رادمهر، راشين دولت‌شاهي و عليرضا احمدزاده ايفاي نقش کردند.
به قلم: حامد عسکري
