باستر کیتون سبک کاری منحصر به خودش را داشت
نویسنده: ابراهیم کاظمی مقدم
نام باستر کیتون در تاریخ کمدی صامت یکی از درخشان‌ترین‌هاست. قطعا اگر طرفدار این مدل از کمدی فیزیکی باشید باستر کیتون را می‌شناسید.
شخصیتی که به معنای واقی کلمه، جانش را پای فیلم‌هایش گذاشت. شخصیتی که تقریبا هم‌دوره‌ی چاپلین بود و به نوعی رقیب او به حساب می‌آمد. شاید باستر در محبوبیت به پای چاپلین نرسد اما چیزی از نبوغ او کم نمی‌شود.
شاید بهتر باشد اینطور بگوییم که چاپلین و باستر در دو دنیای متفاوت فیلم‌سازی می‌کردند. چاپلین او را می‌ستود و می‌گفت: «باستر بزرگ‌ترین کمدین سینماست.» یا در جای دیگر گفته بود: «کیتون هرگز اشتباه نمی‌کند.» بدون شک کسی که چاپلین در باره‌اش اینطور سخن می‌گوید وزنه‌ی سمگینی در دنیای کمدی و سینما خواهد بود.
این احترام متقابل بود و کیتون در مصاحبه‌اش گفته: «چاپلین نابغه است. اما او فیلم را با حس جلو می‌برد؛ من با محاسبه.» همین اختلاف کوچک و البته سلطه‌گر بودن افراطی چاپلین باعث شد این دو با هم همکاری نداشته باشند.
البته به غیر از یک همکاری کوچم در فیلم Limelight (1952) که آن هم به واسطه‌ی سن زیاد هر دوی آن‌ها و خودرای بودن چاپلین اجازه نداد باستر در آنجا بدرخشد.
باستر سبک کاری منحصر به فرد خودش را داشت که حاصل سال‌ها تمرین در حرکات آکروباتیک در سیرک بود. یعنی حرفه‌ی خانوادگی‌اش. او در فیلم‌ها چیزی مشابه همان حرکات را انجام می‌داد البته با چاشنی بدلکاری.
در دورانی که جلوه‌های ویژه وجود نداشت و همه‌چیز باید به صورت واقعی اجرا می‌شد، کیتون یکه‌تازی می‌کرد. به طوری که بسیاری از منتقدان سینما معتقدرند اگر کیتون امروز زنده بود قطعا محبوب‌تر می‌شد.
باستر کیتون
در ادامه به چند صحنه از معروف‌ترین اجراهای بدلکاری باستر کیتون در فیلم‌هایش، به همراه علت خطرناک بودن آن اشاره می‌کنیم که شاهکارهای آن دوره بوده و امیدواریم شما را به تماشای مجدد آن تشویق کند.
۱. سقوط نمای کامل ساختمان در فیلم Steamboat Bill, Jr. (1928) در این صحنه می‌بینیم نمای یک ساختمان دوطبقه کامل می‌افتد؛ فقط یک پنجره باز است و کیتون دقیقاً از همان نقطه رد می‌شود.
خطرناک بودن این صحنه زمانی معلوم می‌شود که بدانیم، وزن این سازه حدود ۲ تُن بوده و اگر جای ایستادن حتی ۵–۷ سانتی‌متر خطا داشت مرگ او قطعی و آنی اتفاق می‌افتاد. یک خودکشی تمام عیار. هیچ مهار، سیم یا قطع‌کننده‌ای وجود نداشت. فقط محل پنجره از قبل با متر اندازه‌گیری شد و کیتون باید بی‌حرکت می‌ایستاد. هیچ برداشت دومی هم ممکن نبود.
کیتون بعدها گفت: «این تنها صحنه‌ای بود که قبلش دعا کردم.»
۲. نشستن روی میله‌ی جلوی لوکوموتیو در حال حرکت در فیلم The General (1926) چیزی که می‌بینیم این است که کیتون روی میله‌ی جلوی قطار نشسته، ریل را تمیز می‌کند. این در حالی است که سرعت قطار واقعی است!
یعنی اگر تعادل به‌هم می‌خورد کیتون واقعا می‌افتاد زیر چرخ‌ها و هیچ امکان توقف سریع وجود نداشت. این در حالی است که ریل‌ها ناهموار هم بودند و هر لرزش می‌توانست پرتش کند.
در همان فیلم و صحنه‌ی بعد ما افتادن باستر روی ریل درست جلوی قطار را می‌بینیم! کیتون می‌لغزد، روی ریل می‌افتد، و در آخرین لحظه خودش را کنار می‌کشد. در این صحنه فاصله‌ی زمانی بین مرگ و نجات: کمتر از ۱ ثانیه بود و اگر فقط دستش لیز می‌خورد یا تعللی می‌کرد سرش جدا می‌شد!
جالب است بدانید، این صحنه بدون قطع، بدون بدل و بدون ترفند تصویری گرفته شد.
3. افتادن از آبشار (و تقریباً غرق شدن) در فیلم Our Hospitality (1923) . در این صحنه می‌بینیم که کیتون در رودخانه می‌افتد و آب او را می‌برد. جریان آب رودخانه آنقدر شدید بود که کیتون واقعاً گیر کرد و نزدیک بود غرق شود. یعنی اگر فقط چند ثانیه دیرتر نجاتش می‌دادند عمر این بازیگر همانجا به اتمام می‌رسید.
4. آویزان شدن از ساعت بلند (ارجاع قبل از لوید) در فیلم Safety Last البته این صحنه را قبلا لوید هم بازی کرده و سکانس مربوط به لوید معروف‌تر است، اما کیتون نسخه‌های خطرناک‌تری از آویزان شدن از ارتفاع دارد. صحنه‌ای که در آن سقوط آزاد آن هم بدون شبکه‌ی ایمنی، بدون بدل و تکرار انجام می‌شود.
5. انفجار پل واقعی در فیلم The General که در آن پل واقعی با قطار واقعی منفجر می‌شود. یعنی اگر قطار چند ثانیه جلوتر یا عقب‌تر بود، کیتون روی پل می‌ماند و در انفجار جانش را از دست می‌داد.این صحنه گران‌ترین شات سینمای صامت بود و تنها یک‌بار فیلم‌برداری شد.
این لیست می‌تواند آنقدر ادامه‌دار باشد که از حوصله‌ی شما خارج شود اما به همین میزان اکتفا می‌کنیم.
شاید بتوان گفت باستر مثل دوران کاری در سیرک، زنده اجرا می‌کرد و فقط آن را با دوربین ضبط می‌کرد تا بعدا مخاطبان بیشتری ببینندش. برعکس چاپلین که چهل یا پنجاه بار تکرار یک سکانس کاملا برایش عادی بود تا همه‌ی حرکات مطابق میلش باشد.
باستر کیتون ترکیب جذابی از مهندسی، بلدکاری، فیزیک و کمدی را به جهان عرضه کرد و با کارنامه‌ای درخشان و البته کلی آسیب جسمانی که در اجراهایش دیده بود، جهان را ترک کرد.
پایان
همچنین بخوانید: باستر کیتون به صورت سنگی معروف بود
