نشست بررسي «طنز در ادبيات دفاع مقدس» با نگاهي به کتاب «رفاقت به سبک تانک» نوشته داوود اميريان، عصر روز يکشنبه 16 مرداد در محل ستاد راهيان نور با حضور احمد شاکري ـ دبير اين جلسات ـ و محسن هجري برگزار شد.
هجري در اين نشست، طنز را موضوعي واقعي و جاري در جنگ تحميلي عنوان کرد و گفت: حوادث متعددي در جنگ تحميلي وجود داشت که از نگاه يک ناظر بيروني مي‌توانست مرگبار باشد که بود، اما در در ذات خود هنگام جنگ ايجاد کننده يک موقعيت طنزگونه نيز به شمار مي‌آمد.
وي ادامه داد: آميخته بودن مرگ و زندگي در جنگ با طنز، تجربه‌اي بود که در سال‌هاي دفاع مقدس واقع شده بود، اما زماني که اين مضوع را به ادبيات داستاني وارد مي‌کنيم، بايد بدانيم که طنز را نمي‌شود به ادبيات جنگ تزريق کرد، اما از طرف ديگر فضاي جنگ فضايي بود که آميخته با طنز بود و گريه آميخته با خنده در آن ديده مي‌شد.
اين نويسنده و پژوهشگر در ادامه با اشاره به ادبيات دفاع مقدس ادامه داد: جنس ادبيات دفاع مقدس رئال و واقع‌گراست و از نوع تخيلي و يا رمانتيک به شمار نمي‌آيد، لذا وقتي موضوع طنز در آن مطح مي‌شود، بايد با گونه‌اي که اين ادبيات در حال روايت در آن در حال روايت است، تناسبي داشته باشد.
به گفته هجري، ادبيات طنز بايد با تجربه تاريخي جنگ و دفاع مقدس تجربه‌اي تاريخي داشته باشد که در کتاب داوود اميريان به دليل نسبت او با اين واقعيت تاريخي به خوبي به چشم مي‌خورد. اين نسبت تاريخي را ما نيز به عنوان مخاطب مي‌توانيم با مرور خاطرات و تجربيات بجا مانده شناسايي کنيم و ابن نوع از ادبيات را به شکلي حقيقي شکل بدهيم.
نويسنده «چشم عقاب» همچنين گفت: وقتي واقعيت را به عرصه ادبيات مي‌آوريم، ديگر واقعيت به معناي علمي خودش نيست، بلکه حوزه تخيل هم به آن وارد مي‌شود. يعني متن به گونه‌اي نوشته مي‌شود که واقعيت را در ذهن فرد ايجاد و وارد کند و اين موضوع به مقدمه‌چيني و فضاسازي نويسنده و تجربه او برمي‌گردد که مي‌تواند رنگ و بوي طنز را به متن يک نويسنده وارد کند.
هجري همچنين تاکيد کرد: واقعيت تاريخي جنگ ايجاب مي‌کند که زبان طنز هم براي بيان آن انتخاب شود. البته اين به کارگيري زبان بايد باعث مخدوش شدن واقعيت شود.
وي همچنين با اشاره به اينکه کارکرد طنز کارکردي است که يک کلام واقع‌گرا و متني نمي‌تواند جايش را پر کند، افزود: اگر کارکرد طنز جدي نبود، ادبيات فارسي نيز نياز به اين همه اشاره و تمثيل پيدا نمي‌کرد. اين همان نيازي است که در درون مخاطب وجود داشته است و هر گونه ادبي، حسش ايجاب مي‌کند که نوعي از طنز را در درون خود ايجاد کند.
هجري همچنين با اشاره به اينکه طنز داراي مرزي اخلاقي است که نمونه‌هايي از آن را در قرآن کريم نيز مي‌توان ديد، گفت: ما نياز داريم که در بيان طنز به همان نگاه آيات وحي به اين موضوع برگرديم و از اين زاوبه به روايت‌هاي مختلف موافق يا مخالف در ادبيات طنز نگاه کنيم.
احمد شاکري نيز گفت: قبل از آنکه بررسي کنيم نسبت بيان طنز با ادبيات دفاع مقدس چيست، بايد به اين موضوع پاسخ بدهيم که طنز اساسا با موضوعي مثل هجو و هزل و فکاهي و… چه تفاوتي دارد.
وي ادامه داد: در متون ديني دو دسته روايت در اين زمينه ديده مي‌شود که دسته اول شامل رواياتي است که فرد ديندار را فردي مطرح مي‌کند که ادبيات طنزگونه را نيز در درون خود داشته باشد، اما در دسته مقابل، رواياتي نيز وجود دارد که نگاه طنزگونه در فرد را با ترس زياي نگاه مي‌کند و مطرح مي‌کند. اين موضوع باعث مي‌شود که براي رجوع به اين روايات بتوانيم بيشتر در رابطه با معيارهاي طنز و جاري کردنش در ادبيات جاري کنيم.
شاکري در ادامه با اشاره به اينکه روايت طنزگونه برخي صحنه‌ها در دفاع مقدس اشتباه است، اظهار داشت: روايت طنزگونه برخي صحنه‌هاي دفاع مقدس در واقع در معرض خطر قرار دادن آبروي افراد است و يا نمايانگر موضوعاتي است که شئون اخلاقي را زير سئوال مي‌برد. به همين دليل، بيان آنها را نمي‌توان طنز ناميد.
وي با اشاره به اينکه نوع بيان به دو شيوه جدي و طنز تقسيم مي‌شود، اظهار داشت: خود بيان طنز نيز انواع مختلفي دارد. مثلا وقتي از طنز به هزل مي‌رسيم، بايد بدانيم که نوع بيان هزل نيز انواعي دارد که در نوع روايت ما تاثير مي‌گذارد.
نقل از خبرگزاري مهر
