از نیل تا همه ش یک طنز تلخ تاریخی است
نویسنده: علیرضا عبدی
همه‌چیز از یک عادت شروع می‌شود. عادتی که خودِ نویسنده هم صادقانه به آن اعتراف می‌کند. بهزاد توفیق‌فر می‌گوید ایدهٔ این کتاب از یک سؤال ساده شکل گرفت: «می‌خواستم بگویم یک تاریخی پشت ماجرا بوده و اسرائیلی‌ها الکی بلند نشده‌اند بروند فلسطین را اشغال کنند».
یعنی ما فکر می‌کنیم ماجرای اسرائیل از ۱۹۴۸ شروع شده، در حالی که ریشه‌هایش به ۱۰۰ یا ۱۵۰ سال قبل‌تر برمی‌گردد. توفیق‌فر نزدیک به پنج سال منابع مختلف را دیده و در موقعیت‌های مختلف یادداشت‌برداری کرده تا این تاریخ پشت ماجرا را دربیاورد.
کتابی که اسمش خودش یک شوخی است
عنوان کتاب، «از نیل تا همه ش»، خودش یک طنز تمام‌عیار است. ایده صهیونیسم از «نیل تا فرات» بود؛ یعنی از رود نیل در مصر تا رود فرات در عراق. توفیق‌فر اما این عبارت را کشیده و به «همه‌ش» رسانده.
یعنی نه فقط فلسطین، نه فقط خاورمیانه، بلکه کل دنیا. کتاب می‌خواهد نشان بدهد که پرونده اسرائیل به فلسطین خلاصه نمی‌شود، بلکه رویای جهان‌خواری حقیقتی غیرقابل‌انکار است.
از کجا شروع می‌شود؟
کتاب «از نیل تا همه ش» از روزگاری شروع می‌شود که «عده‌ای یهودی از خدا بی‌خبر، با پلاکاردی در دست به بندر حیفا در فلسطین می‌رسند. روی پلاکاردها نوشته شده بود: آلمان‌ها خانه و کاشانه ما را سوزاندند. شما امید ما را نابود نکنید».
این جمله چه راست چه دروغ، کار خودش را کرد و دل مردم فلسطین را لرزاند. اما دیری نپایید که «مهمان ناخوانده صاحب‌خانه شد». توفیق‌فر با همین تصویر ساده، کل تراژدی فلسطین را جمع می‌کند: یک پلاکارد، یک بندر، و یک ملت که فکر می‌کرد دارد کمک می‌کند.
کتاب از نیل تا همه ش
نویسنده: بهزاد توفیق‌فر
ناشر: میخ
سال انتشار: 1404
تعداد صفحه: 168
طنزی که خیلی تلخ است
باید صادق باشیم: طنز این کتاب از آن دسته طنزهایی نیست که از ته دل بخنداند. تلخ است و تلخ. اما اولین کتابی است که تاریخ تلخ فلسطین را به زبان طنز بازآفرینی کند.
توفیق‌فر خودش هم می‌گوید: «برای به ساده‌انگازی نیفتادن و حفظ دقت تاریخی خیلی تلاش کردم». یعنی او نمی‌خواست با طنز، فاجعه را سبک کند؛ می‌خواست با طنز، فاجعه را قابل هضم کند.
از مارکس تا حیفا؛ یک کلکسیون عجیب
کتاب «از نیل تا همه ش» در هشت فصل نوشته شده و حدود ۱۶۰ صفحه است. در همین حجم کم، توفیق‌فر سراغ همه‌چیز رفته: از کارل هاینریش مارکس، اقتصاددان، تاریخدان، جامعه‌دان، نظریه‌دان، روزنامه‌دان، و سوسیالیست‌دان آلمانی که در آلمان و از مادری یهودی متولد شد و بعداز ازدواج به انگلیس رفت و در کتابخانه سلطنتی انگلستان نشستند و کلی نظریه انتقادی از خودشان درکردند که بعدتر شد همان کمونیسم. تا داستان آن پلاکارد در بندر حیفا. یعنی کتاب، هم تاریخ صهیونیسم را می‌گوید، هم تاریخ ایده‌های چپ را، هم تاریخ استعمار را. همه‌چیز به هم وصل است.
اما…
«از نیل تا همه ش» نمی‌خواهد تاریخ فلسطین را «آموزش» بدهد. می‌خواهد آن تصویرِ ساده‌ای که در ذهن ماست را بشکند. توفیق‌فر با طنز، با پاورقی، با پنج سال یادداشت‌برداری، این کار را می‌کند. گاهی موفق می‌شود، گاهی نه. اما در نهایت، دیگر نمی‌توانی به «نیل تا فرات» مثل قبل نگاه کنی. و شاید مهم‌تر از آن، نمی‌توانی به «همه‌ش» فکر نکنی.
پایان
بخش نقد و بررسی «کتاب» دفتر طنز را دنبال کنید
