کتاب تختخواب جادویی و پاسخ به شیوه طنز و فانتزی
نویسنده: سمیه رستمی
«آدم کمددیواری لنگه‌به‌لنگه بشود؛ اما مادر نشود» امیدواریم کسی این جمله را از زبان والدینش مخصوصاً پدرش نشنود؛ ولی باتوجه‌به مرارت‌هایی که بشر در دوران نوجوانی فرزندش متحمل می‌شود پس محتمل است که این جمله را شنیده باشد. حتی ممکن است نویسنده کتاب تختخواب جادویی هم از زبان والدینش آن را شنیده باشد.
البته دوران نوجوانی و بلوغ بسیار مهم است. دوره گذر از کودکی به بزرگسالی و شکل‌گرفتن شخصیت و هویت افراد. قدیمی‌ها در این باره گفته‌اند: «تا گوساله گاو شود، دل صاحبش آب شود» در مثل که مناقشه نیست و لابد حتی نوجوان‌های قدیمی هم کار را به جایی رسانده بودند که قدیمی‌ها حرف گاو و گوساله را بزنند.
از حق نگذریم قدیمی‌ها کارشان کمی سخت بود؛ چون ابزار تربیتی و هویت‌بخشی برای نوجوانشان غیر از چهار پند و مَثَل شاهنامه، سعدی، دَگَنَک، ترکه و فَلَک چیز دیگری نبود. مثل الان نبوده که کتاب‌های مفیدی مثل تختخواب جادویی منتشر شده باشد.
شکر خدا برای ساخت هویت و شخصیت نوجوان امروز چیزی که زیاد است، ابزار است از کتاب و نشریه تا صفحات مجازی که به‌آسانی در دسترس قرار می‌‌گیرند.
از جمله شبهاتی که در فضای مجازی ول می‌چرخند و منتظرند یقه نوجوانی را بچسبند، میراث دینی فرهنگی‌اش را چَپو کنند. «چپو» معنایی فراتر از چپاول، تاراج و یغما دارد.
در همه این کلمات، امید جبران هست؛ اما در چپو شخص هم از دست می‌رود. برای جلوگیری از چپو شدن نوجوان نیاز است به شبهات وارد شده پاسخی متناسب باحال و هوای آنها داده شود. پاسخی مثل کتاب تختخواب جادویی نوشته محمدحسین حاجی علیان از انتشارات همای غدیر.
کتاب تختخواب جادویی
این کتاب از سه جهت قابل بررسی است:
اول اینکه کتاب به زبان طنز نوشته شده است. زبان طنز پذیرش مطلب و محتوا را در مخاطب افزایش می‌دهد مخصوصاً مخاطب نوجوان. تسلط و تجربه نویسنده در طنز طراحی شوخی‌هایی متناسب با روند داستان را در پی داشته است.
طنز برای این کار، مثل دورچین غذاست و بر جذابیت آن می‌افزاید. ایجاد رابطه‌ای صمیمانه بین نویسنده و مخاطب بدقلق و نسل ضد و حتی آلفا. نویسنده از هرچه می‌شود از آن شوخی ساخت استفاده کرده حتی از حضور خودش در کتاب.
دوم اینکه استفاده از فانتزی برای مخاطب نوجوانی که در محاصره داستان‌های فانتزی ترجمه‌ای است بسیار دقیق و بجاست. نوجوان برای ساختن فردایش باید رؤیا داشته باشد و فانتزی قطعاً در ساختن رویا و خلاقیت به او کمک می‌کند.
در داستان فانتزی آنچه مهم است ساخت جهان فانتزی و وضع قوانین مخصوص همان جهان است. اگرچه نویسنده با یکی دوتا قانون جهانش را ساخته است. می‌توان امید داشت نویسنده با کمی تلاش بیشتر «نیل گیمن» را بگذارد جیبش و برسد روزی که نیل جان گیمن بیاید برای شاگردی نزد ایشان.
کارکرد فانتزی در این رمان برای باورپذیری و بیان منطق داستانی است نویسنده چاره‌ای جز این ندارد که برای تبیین شبهاتی تاریخی سفر در زمان را طراحی کند و اگر مثال همان غذا را بخواهیم در نظر بگیریم فانتزی «ظرف سرو» غذاست.
سومین و مهم‌ترین جنبه کتاب پاسخ به شبهات درباره پیامبر گرامی در قالب رمان فانتزی است. اتفاقی که کمتر در بازار نشر شاهدش بودیم. البته باتوجه‌به اینکه محدودیت کلمه برای نویسنده وجود نداشته، پرداخت شبهات خیلی کوتاه است و با شتاب از آنها رد شده اما در کل نویسنده در تا حد زیادی در داستان‌پردازی موفق بوده و نمره خوبی هم در شخصیت‌پردازی می‌گیرد.
اگر کسی به‌تازگی دوره داستان‌نویسی را پاس کرده باشد، قطعاً هوس می‌کند سیس بورخس بگیرد و نقد کند: «نصب العین قرارندادن وصیت چخوف، علیه‌الرحمه که فرمود ای فرزند همانا بر تو باد تالک نکردن و شویینگ! پس هر آینه که خواستی مخاطب را شیرفهم کنی ماهی در آسمان است، نگو ععععع، ماهه؛ بلکه تلألؤ ماه را در شیشه‌ای نشان بده!» که به نظر می‌رسد جواب منطقی برای این نقد کوبنده چیزی نیست جز اینکه لابد نویسنده، «چخوف‌پِرسن» نیست.
رمان ترکیب متناسبی است از طنز، فانتزی و محتوایی. اگرچه شاید «رو بودن» هدف و محتوا یکی از انتقاداتی باشد که متوجه کتاب بشود؛ اما کار سفارشی آن هم در زمینه پاسخ به شبهات باعث «رو بودنش» می‌شود و البته تعداد بالای شبهات. کتاب قرار نیست چیزی در حد شب‌های پیشاور باشد و برای مخاطب نوجوان و کم‌حوصله امروزی نوشته شده است.
کتاب تختخواب جادویی کتابی است که می‌توان با اطمینان به دست نوجوان‌ها سپرد و مطمئن بود ضد چپو نوجوان است.
باتوجه‌به پایان‌بندی کتاب، اگر نوجوانی عاشق فیلم‌های نولان باشد این کتاب را دوست خواهد داشت. راستش این امید هست که اگر نویسنده کمی بیشتر تلاش کند، می‌تواند نولان را بگذارد در یکی دیگر از جیب‌هایش.
نویسنده آن‌قدر از نوجوان امروزی شناخت دارد که ممکن است این تصور ایجاد شود شاید هنوز هم والدینش از دست رفتار عجیب وی هر روز به وجود و ماهیت یکی از اسباب و لوازم دوروبر خود رشک می‌برند و آرزو می‌کند جای آنها باشند.
پایان
بخش نقد و بررسی «کتاب» دفتر طنز را دنبال کنید
